Ten artykuł dotyczy dalekowschodnich systemów pisma. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Napis: "sinogram" (hanzi itd.) w znakach klasycznych (漢字) i uproszczonych (汉字)

Sinogram (chiń. upr.: 汉字; chiń. trad.: 漢字; pinyin: hànzì; zhuyin fuhao: ㄏㄢˋㄗˋ), jap. 漢字 kanji (hiragana: かんじ, katakana: カンジ), kor. hanja (한자), wietn. hán tự – znak pisma chińskiego, japońskiego, koreańskiego, wietnamskiego oraz pism pochodnych (np. pismo Tangutów, pismo Kitanów, pismo Dżurdżenów, pismo dongba i in.), o postaci logograficznej: albo piktograficznej, albo ideograficznej, albo ideograficzno-fonetycznej.

Nazwa "sinogram" (łac. sino- "chiński, odnoszący się do Chin", grec. gramma – "pismo, znak"), jest prostym tłumaczeniem nazwy oryginalnej "hanzi", tj. znak (-zi) Hanów (han-), gdzie nazwa "Han" odnosi się do Chińczyków Han, jako twórców i głównych użytkowników tego typu znaków, lub do dynastii Han, za której czasów skodyfikowano pismo chińskie w postać klasyczną, używaną aż do reformy uproszczenia znaków zapoczątkowanej w ChRL w r. 1952.

Nazwa "sinogram" jest stosowana głównie przez sinologów odwołujących się do tradycji sinologii francuskiej (np. J. Chmielewski. T. Margul); sinologowie odwołujący się do innych tradycji wolą używać długiej nazwy "znak pisma chińskiego".

Sinogramy niekiedy niepoprawnie nazywane są: "hieroglifami chińskimi" lub po prostu "hieroglifami" (jest to rusycyzm: po rosyjsku иероглиф oznacza znak każdego pisma niefonetycznego, np. pisma staroegipskiego, sumeryjskiego pisma klinowego, pisma rongo-rongo z Wyspy Wielkanocnej czy właśnie pisma chińskiego; po polsku hieroglify to wyłącznie znaki pisma egipskiego); "charakterami" lub "glifami" (jest to anglicyzm, po angielsku character to m.in. "znak napisany" a glyph to po prostu "znak pisma"); albo "piktogramami" (dalece nie każdy sinogram jest piktogramem).

Sinogramy wywodzą się ze starszych postaci pisma chińskiego i zachowały swój jednolity charakter logograficzny od czasów pisma na kościach wróżebnych z czasów dynastii Shang[1]. Nie zmienia to faktu, że postaci konkretnych znaków były wielokrotnie modyfikowane, zarówno w samych Chinach, jak i w krajach sąsiadujących (zwł. w Japonii, zob. shinjitai). Do oryginalnego zestawu znaków dodawano nowe znaki, niezbędne do zapisu nowych pojęć – do odróżniania nowych znaczeń terminów homonimicznych (np. podczas tłumaczenia bogatej literatury buddyjskiej z sanskrytu i in. języków indyjskich na język chiński) lub do zapisywania dźwięków niemandaryńskich języków i dialektów Chin (np. język kantoński) czy Wietnamu (chữ nôm).

Diagram (w języku angielskim) ukazujący genezę różnych współczesnych uproszczonych postaci sinogramów

Sinogramy w obrębie tekstu są używane albo samodzielnie (w piśmie chińskim, gdzie tekst na ogół składa się wyłącznie z sinogramów), albo wraz ze znakami pokrewnej natury (logografami, np. w piśmie wietnamskim chữ nôm, czy w wymarłych pismach Kitanów, Dżurdżenów i Tangutów), albo – w pismach mieszanych (pismo japońskie, pismo koreańskie) – wraz z towarzyszącymi znakami czysto fonetycznymi, należącymi do typologicznie odmiennego rodzaju pisma, a służącymi do zapisu końcówek gramatycznych itp., lub do zapisu wymowy (mniejsze znaki japońskiej hiragany, koreańskiego hangulu lub chińskiego zhuyin (zw. też bopomofo) biegną wówczas obok sinogramów; ma to miejsce najczęściej w przypadku tekstów zapisanych chińskim językiem klasycznym, niezrozumiałym dzisiaj, albo w przypadku tekstów religijnych, np. buddyjskich mantr, sutr itp., będących tylko transkrypcją fonetyczną tekstu sanskryckiego dokonaną z użyciem sinogramów).

Z uproszczonych sinogramów wywodzą się też w większości znaki fonetycznych pism Dalekiego Wschodu, takich jak hiragana, katakana, zhuyin, pismo yi i in. Szczególna jest sytuacja pisma koreańskiego. Nie udało się do dzisiaj jednoznacznie ustalić genezy poszczególnych znaków tego pisma w znakach innego pisma czy innych pism (tj. znaleźć takiego pisma (np. devanagari czy Phags-pa), którego przynajmniej niektóre znaki byłyby byłyby jednoznacznymi prototypami dla znaków pisma hangeul). W szczególności dotyczy to sinogramów jako potencjalnych kandydatów na takie prototypy. Twórcy tego pisma (król Sejong Wielki i jego zespół w latach 1443-46) twierdzili po prostu, że pismo ukazuje człowieka, jako aktywnego współtwórcę świata dzięki mowie: kształt znaków odzwierciedla albo układ narządów mowy w trakcie wymawiania danej głoski (dot. spółgłosek), albo układ 3 kosmicznych zasad: Nieba – Ziemi – Człowieka (dot. samogłosek)[2][3]. Stąd pomysł George'a Sampsona, by stwierdzić, że pismo to ma charakter "odzwierciedlający cechy rzeczywistości" (ang. en:featural scriptneologizm utworzony przez Sampsona, nieposiadający utrwalonego polskiego przekładu; )[4]. Skłania to niektórych uczonych koreańskich do głoszenia teorii, że pismo hangeul powstało i rozwijało się nie tylko w opozycji do dominującej pozycji sinogramów, ale i całkowicie niezależnie od pisma chińskiego[5]. Faktycznie jednak wpływ pisma chińskiego na hangeul jest znaczący. Logograficzna natura sinogramów – «jeden znak odpowiada jednemu, jednosylabowemu słowu (dziś: morfemowi)» – wpłynęła na nielinearny sposób zapisu znaków pisma koreańskiego. Znaki koreańskie, o naturze alfabetycznej, nie są zapisywane jeden po drugim (jak w większości pisma na świecie), lecz grupowane w sylaby mające kształt zbliżony do kwadratu (odpowiadający kształtem i wielkością sinogramom, którym pierwotnie znaki koreańskie towarzyszyły). Sylaby mają od 2 do 6 znaków, zapisywanych od górnego lewego rogu, przez środek znaku, górny prawy róg (lub cała prawą stronę), ku dolnemu lewemu rogowi kończąc w rogu prawym dolnym.

Przypisy

  1. Peter Hassler, Kości wróżebne, Warszawa 2009
  2. Ким Герман: Хангыль или графический портрет образа человека
  3. Y-K. Kim-Renaud (ed.): The Korean Alphabet: Its History and Structure, University of Hawai`i Press, Honolulu 1997
  4. Geoffrey Sampson: Writing Systems, Stanford University Press, Los Angeles 1990
  5. Hangŭl. The Korean Alphabet, Korean Information Center, Seoul 1997

Witaj

Uczę się języka hebrajskiego. Tutaj go sobie utrwalam.

Źródło

Zawartość tej strony pochodzi stąd.

Podziel się