Każde pole szachownicy jest oznaczone uporządkowaną parą litery i cyfry. Dlatego mówi się, że zbiór oznaczeń pól to iloczyn kartezjański () dwóch zbiorów – zbioru odpowiednich liter i zbioru odpowiednich cyfr
×
Iloczyn kartezjański, produkt zbiorów[1], produkt kartezjański[2.1] – działanie na dowolnej liczbie dowolnych zbiorów, definiowane na różne sposoby. W najprostszym przypadku iloczyn kartezjański to działanie dwuargumentowe opisujące zbiór odpowiednich par uporządkowanych – tych utworzonych z elementów wyjściowych dwóch zbiorów. Symbolicznie – jeśli i są dowolnymi zbiorami, to[3.1][2.2]:
Z trójelementowych zbiorów A i B można utworzyć ich iloczyn kartezjański A×B, który ma dziewięć (9) elementówWypełniony walec (kołowy prosty) można definiować jako iloczyn kartezjański koła i odcinka[1]. Tutaj przedstawiono powierzchnię boczną takiego walca w kartezjańskim układzie współrzędnych
Działanie dla pary zbiorów
Iloczyn kartezjański zbiorów i to zbiór:
Przykład: niech dane będą zbiory oraz Ich iloczyn kartezjański to:
W analogiczny sposób można zdefiniować iloczyn kartezjański więcej niż dwóch zbiorów. Mianowicie to zbiór wszystkich trójek uporządkowanych takich, że Definicja ta wymaga uściślenia, co się rozumie przez owe trójki. Można to zrobić na różne sposoby:
potraktować te trójki jako ciągi trójwyrazowe[3.2][2.3], czyli funkcje na zbiorze w zbiór
inny sposób to definiowanie przez a zatem trójka to para par: [6].
Formalnie zbiór trójek jako funkcji i zbiór nie są równe, ale w praktyce to rozróżnienie nie ma znaczenia[3.3][2.4]; opisuje to bliżej jedna z dalszych sekcji.
Podobnie można określić jako zbiór czwórek uporządkowanych takich, że Czwórki te można interpretować dwojako:
jako funkcje z w zbiór
jako pary par , wówczas iloczyn określa się jako .
Iloczyny kartezjańskie większej liczby zbiorów definiuje się analogicznie. Przykład: zbiór służy do konstruowania n-wymiarowej przestrzeni euklidesowej.
Uogólnienie na nieskończoną liczbę zbiorów
Dla rodziny zbiorów można wprowadzić pojęcie uogólnionego iloczynu kartezjańskiego (często nazywanego produktem kartezjańskim (rodziny) zbiorów). Dokładniej, zbiór złożony ze wszystkich tych funkcji[2.5]
takich że dla każdego nazywa się produktem kartezjańskim rodziny zbiorów i oznacza takimi symbolami jak
Niech i będą skończonymi zbiorami. Jeśli oraz to [2.1].
Dowód tego faktu można przeprowadzić indukcyjnie ze względu na Jeżeli to przy czym jest jedynym elementem zbioru Wówczas wprost z definicji Zbiór ten jest równoliczny z ponieważ przekształcenie jest bijekcją między tymi zbiorami. Zatem w tym przypadku
Ponadto, jeżeli pewna liczba ma tę własność, że dla każdego takiego, że oraz dla każdego to tę własność ma także liczba Istotnie, można przedstawić -elementowy zbiór w postaci sumy rozłącznych zbiorów Wtedy z definicji sumy zbiorów zachodzą równości
Pierwszy z tych zbiorów ma z założenia indukcyjnego elementów. Z kolei drugi ze zbiorów ma (na mocy rozumowania przeprowadzonego dla ) elementów. Ponieważ wobec rozłączności oraz zbiory te są rozłączne i sumują się do zachodzi równość To kończy dowód indukcyjny.