Alfons Nossol
| Arcybiskup ad personam | ||
Alfons Nossol (2015) | ||
| ||
| Kraj działania | ||
|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
8 sierpnia 1932 | |
| Biskup diecezjalny opolski | ||
| Okres sprawowania |
1977–2009 | |
| Wyznanie | ||
| Kościół | ||
| Prezbiterat |
23 czerwca 1957 | |
| Nominacja biskupia |
25 czerwca 1977 | |
| Sakra biskupia |
17 sierpnia 1977 | |
| Odznaczenia | ||
| Data konsekracji |
17 sierpnia 1977 |
|---|---|
| Miejscowość |
Opole |
| Miejsce | |
| Konsekrator | |
| Współkonsekratorzy | |

Alfons Nossol (ur. 8 sierpnia 1932 w Brożcu) – polski duchowny rzymskokatolicki, profesor nauk teologicznych, biskup diecezjalny opolski w latach 1977–2009, arcybiskup ad personam od 1999.
Życiorys
Młodość i wykształcenie
Urodził się 8 sierpnia 1932 w Brożcu[1.1] na ziemi prudnickiej[2] w granicach Niemiec[3] jako jedno z ośmiorga dzieci Alfonsa i Jadwigi z domu Burczyk[4]. Jego rodzina identyfikowała się jako Ślązacy, którym bliżej do Polaków niż Niemców[4]. W czasie II wojny światowej razem z matką udzielał pomocy Żydom[5]. Uczęszczał do szkoły podstawowej z niemieckim językiem nauczania, w 1945 rozpoczął edukację w języku polskim[6]. W latach 1948–1952 kształcił się w gimnazjum Carolinum (niższe seminarium duchowne) w Nysie[1.1].
W latach 1952–1957 odbył studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym Śląska Opolskiego w Nysie[1.1][7]. W ich trakcie pełnił funkcję kleryka odpowiedzialnego za kwestie gospodarcze[5]. Święceń prezbiteratu udzielił mu 23 czerwca 1957 w Katedrze Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu biskup Franciszek Jop, delegat prymasa Polski z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Opolu[1.1].
Studia kontynuował w zakresie teologii dogmatycznej na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[1.1]. Tamże w 1959 uzyskał magisterium i licencjat, a w 1961 doktorat na podstawie dysertacji Nauka Jana Hessena o religijnym poznaniu Boga[1.2][5]. W 1976 na podstawie rozprawy Chrystologia Karla Bartha i jej wpływ na współczesną chrystologię katolicką uzyskał na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim stopień doktora habilitowanego[1.3]. W 1982 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1986 profesora zwyczajnego teologii dogmatycznej i ekumenicznej (zatwierdzony przez Ministra Edukacji Narodowej w 1988)[8].
Prezbiter
Od 1961 do 1962 był administratorem parafii Zielina-Kujawy[4].
Działalność naukowo-akademicka
W 1961 został wykładowcą w Wyższym Seminarium Duchownym w Nysie. Prowadził w nim zajęcia z teologii dogmatycznej, ponadto w latach 1962–1963 pełnił funkcję prefekta[5]. W latach 1968–1997 był pracownikiem naukowo-dydaktycznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[1.3]. Od 1968 do 1977 zajmował stanowisko adiunkta w Katedrze Teologii Dogmatycznej[5], w latach 1977–1997 był kierownikiem II Katedry Teologii Dogmatycznej, a w latach 1983–1997 kierownikiem Instytutu Ekumenicznego[9]. Od 1977 do 1997 pełnił funkcję kierownika Katedry Sakramentologii na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu[5]. W 1977 po uzyskaniu paszportu na wyjazd do Republiki Federalnej Niemiec podjął gościnne wykłady na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Gutenberga w Moguncji[1.3][5]. W 1981 został wykładowcą w Instytucie Teologiczno-Pastoralnym w Opolu[1.3]. W 1994 objął funkcję kierownika Katedry Teologii Dogmatycznej Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego[9]. Został przyjęty w poczet członków Europejskiej Akademii Nauki i Sztuki[1.3].
Biskup
25 czerwca 1977 został mianowany biskupem diecezjalnym diecezji opolskiej. Diecezję objął kanonicznie 4 sierpnia 1977[1.3]. 17 sierpnia 1977 otrzymał święcenia biskupie i odbył ingres[8] do Katedry Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu[1.3]. Konsekracji dokonał kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski, z towarzyszeniem Henryka Gulbinowicza, arcybiskupa metropolity wrocławskiego, i Antoniego Adamiuka, biskupa pomocniczego opolskiego[10]. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa Veritatem facere in caritate (Czynić prawdę w miłości)[8]. W czasie swych rządów w diecezji założył w 1977 Diecezjalny Instytut Teologiczno-Pastoralny w Opolu, stanowiący filię Wydziału Teologicznego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[11][12]. Po powstaniu w 1994 Uniwersytetu Opolskiego i przekształceniu Instytutu w Wydział Teologiczny objął w nim urząd wielkiego kanclerza[1.3][12]. W 1997 dokonał przeniesienia Wyższego Seminarium Duchownego z Nysy do Opola. Utworzył Muzeum i Archiwum Diecezjalne, a także Diecezjalny Dom Księży Emerytów w Opolu. W 1990 reaktywował diecezjalny oddział Caritas. Ustanowił radę kapłańską i radę duszpasterską. W latach 2002–2005 przeprowadził I Synod Diecezji Opolskiej[11]. W parafiach zamieszkanych przez mniejszość niemiecką wprowadził liturgię w języku niemieckim[4]. W 1984 założył diecezjalne Radio Góra św. Anny (przemianowane później na Radio Plus Opole). W 1983 gościł na Górze Świętej Anny papieża Jana Pawła II w trakcie jego II podróży apostolskiej do Polski[12]. W 1989 odprawił w Krzyżowej Mszę Pojednania między narodami polskim i niemieckim, w trakcie której premier Tadeusz Mazowiecki i kanclerz Helmut Kohl przekazali sobie znak pokoju[13]. W 1999 Jan Paweł II wyniósł go do godności arcybiskupa ad personam[14][5]. 14 sierpnia 2009 papież Benedykt XVI przyjął jego rezygnację z obowiązków biskupa diecezjalnego opolskiego[15][16].
W Episkopacie Polski został członkiem Rady Głównej (od 1996 Rady Stałej), objął funkcje przewodniczącego Rady Naukowej i Rady ds. Ekumenizmu[1.3] oraz współprzewodniczącego Komisji ds. Dialogu Konferencji Episkopatu Polski i Polskiej Rady Ekumenicznej[8]. Wszedł w skład Papieskiej Rady Popierania Jedności Chrześcijan oraz Międzynarodowych Komisji Mieszanych ds. Dialogu Teologicznego między Kościołem katolickim a prawosławnym oraz między Kościołem katolickim a luterańskim[4].
Konsekrował biskupów pomocniczych opolskich: Jana Wieczorka (1981) i Pawła Stobrawę (2003), a także biskupa diecezjalnego opolskiego Andrzeja Czaję (2009). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupów pomocniczych opolskich: Jana Bagińskiego (1985), Gerarda Kusza (1985) i Rudolfa Pierskały (2014), biskupa pomocniczego katowickiego Gerarda Bernackiego (1988), biskupa pomocniczego San Antonio Johna Yanty (1994) oraz biskupa diecezjalnego Sztokholmu Andersa Arboreliusa (1998)[10].
Odznaczenia i wyróżnienia
W 2013 prezydent Polski Bronisław Komorowski nadał mu Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski[17]. Wcześniej, w 2008, prezydent Lech Kaczyński odznaczył go Krzyżem Komandorskim tego orderu[18]. W 2009 otrzymał Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec[19]. W tym samym roku został uhonorowany Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[20].
Przyznano mu tytuł honorowego obywatela: miasta i gminy Głogówek (2006)[21], gminy Zdzieszowice (2008)[22], gminy Walce (2019)[23], a także województwa opolskiego (2004)[24].
Otrzymał tytuł doktora honoris causa: Westfalskiego Uniwersytetu Wilhelma w Münsterze (1991)[25], Uniwersytetu Jana Gutenberga w Moguncji (1992)[26], Uniwersytetu Opolskiego (1995)[27], Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie (1997)[1.3], Uniwersytetu Ottona i Fryderyka w Bambergu (1998)[28], Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu (2000)[29] oraz Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu (2007)[30]. Został również uhonorowany Medalem „Za zasługi dla Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” (2007)[31][32], tytułem honorowego senatora Uniwersytetu Opolskiego (2025)[33] oraz Nagrodą Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławia i Opola im. prof. Józefa Dudka[34].
Za działalność ekumeniczną oraz zaangażowanie w pojednanie narodów polskiego i niemieckiego został laureatem nagród, m.in.: Nagrody Pokojowej miasta Augsburga (1997)[35], Medalu Świętego Jerzego „Tygodnika Powszechnego” (1999)[36], Komandorii Missio Reconciliationis (2003)[37], Nagrody Polsko-Niemieckiej za rok 2005[38], Nagrody Księżnej Jadwigi Śląskiej (2006)[39], Śląskiego Szmaragdu (2006)[40], Niemieckiej Nagrody Narodowej (2010)[41], Nagrody im. Klausa Hemmerlego za rok 2010[42], Ekumenicznej Nagrody Homiletycznej za rok 2011 w kategorii dzieło życia[43], Orderu Ecce Homo (2011)[44], Medalu Śląskiego przyznawanego przez Ziomkostwo Śląsk (2011)[45], Nagrody Polskiej Rady Ekumenicznej (2020)[46] oraz nagrody „Gratias agimus”, przyznawanej przez Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (2025)[47].
Ponadto został uhonorowany m.in.: Nagrodą św. Ulryka (1993)[1.3], Nagrodą im. Księdza Idziego Radziszewskiego (1994)[48], Nagrodą im. Karola Miarki (1994)[49], nagrodą Lux ex Silesia (1996)[4], Nagrodą Orła Jana Karskiego (2003)[50], tytułem Ślązaka Roku (2003)[51], Nagrodą im. Wojciecha Korfantego nadaną przez Związek Górnośląski (2004)[52], wyróżnieniem specjalnym w kategorii osiągnięcia w dziedzinie kultury chrześcijańskiej Nagrody Totus (2012)[53] i Nagrodą im. Sérgio Vieira de Mello (2017)[54].
Przypisy
- ↑ K.R. Prokop, Biskupi Kościoła katolickiego w III Rzeczpospolitej, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 1998, ISBN 83-7052-900-3.
- ↑ Syn ziemi prudnickiej, „Tygodnik Prudnicki”, A. Weigt – redaktor naczelny, nr 37 (460), Prudnik, wrzesień 1999, s. 8, ISSN 1231-904X [dostęp 2024-06-12].
- ↑ A. Klich, Alfons Nossol, biskup opolski [online], wyborcza.pl, 23 grudnia 2002 [dostęp 2024-07-28].
- ↑ a b c d e f K. Gołębiowski, Arcybiskup Alfons Nossol – ostatni biskup diecezjalny w Polsce z nominacji Pawła VI [online], ekai.pl, 28 lipca 2009 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ a b c d e f g h Laudacja z okazji nadania doktoratu honoris causa ordynariuszowi opolskiemu i Wielkiemu Kanclerzowi Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego – Arcybiskupowi Prof. zw. Dr Hab. Alfonsowi Nossolowi przez Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu [online], pwt.wroc.pl [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05].
- ↑ Biografie: Alfons Nossol [online], deutscheundpolen.de [dostęp 2024-07-28] (niem.).
- ↑ Abp Alfons Nossol kończy 80 lat [online], ekai.pl, 7 sierpnia 2012 [dostęp 2013-08-18] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ a b c d G. Polak, Kto jest kim w Kościele, Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna, 1999, s. 257, ISBN 83-911554-0-4.
- ↑ a b Bp Nossol mianowany arcybiskupem (rozszerzona) [online], ekai.pl, 12 listopada 1999 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ a b Alfons Nossol [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2013-09-17] (ang.).
- ↑ a b Zarys dziejów Kościoła na Śląsku Opolskim [online], diecezja.opole.pl [dostęp 2021-05-20].
- ↑ a b c Diecezja Opolska ma już 40 lat [online], ekai.pl, 28 czerwca 2012 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ P. Awdankiewicz, 20 lat po Mszy Pojednania w Krzyżowej, „Niedziela”, nr 50/2009 („Niedziela świdnicka”), ISSN 0208-872X [dostęp 2013-09-18].
- ↑ Elevazione alla dignità arcivescovile del Vescovo di Opole (Polonia) [online], press.catholica.va, 12 listopada 1999 [dostęp 2013-09-16] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18] (wł.).
- ↑ Rinuncia del Vescovo di Opole (Polonia) e nomina del successore [online], press.vatican.va, 14 sierpnia 2009 [dostęp 2013-12-15] (wł.).
- ↑ Decyzje Ojca Świętego dotyczące ordynariusza diecezji opolskiej, episkopat.pl, 14 sierpnia 2009 [dostęp 2013-12-25] [zarchiwizowane 2011-12-15].
- ↑ M.P. z 2014 r. poz. 313 (ISAP) [dostęp 2014-05-13].
- ↑ M.P. z 2009 r. Nr 25, poz. 347 (ISAP) [dostęp 2013-09-17].
- ↑ Großes Verdienstkreuz für Erzbischof Alfons Nossol [online], oppeln.diplo.de [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18] (niem.).
- ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], gov.pl [dostęp 2024-09-22].
- ↑ Uchwała Nr XXXIX/271/2006 r. Rady Miejskiej w Głogówku [online], bip.glogowek.ig.pl, 26 czerwca 2006 [dostęp 2013-09-16].
- ↑ Uchwała Nr XXII/169/08 Rady Miejskiej w Zdzieszowicach [online], bip.biuletyn.info.pl, 13 czerwca 2008 [dostęp 2013-09-16] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-24].
- ↑ Uchwała Nr XIV/118/2019 Rady Gminy Walce [online], bip.walce.pl, 18 listopada 2019 [dostęp 2024-07-28].
- ↑ Uchwała Nr XXIV/222/2004 Sejmiku Województwa Opolskiego [online], bip.opolskie.pl, 28 września 2004 [dostęp 2024-02-05].
- ↑ Prof. Dr. Dr. hc. mult. Alfons Nossol [online], uni-muenster.de [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-26] (niem.).
- ↑ Ehrenpromotionen [online], kath.theologie.uni-mainz.de [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-17] (niem.).
- ↑ Doktorzy Honoris Causa – Ks. abp Alfons Nossol [online], uni.opole.pl [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ Bischof Dr. Dr. theol. h. c. Alfons Nossol [online], uni-bamberg.de [dostęp 2016-07-25] (niem.).
- ↑ Čestné doktoráty [online], upol.cz [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18] (cz.).
- ↑ Wrocław: abp Nossol i ks. Olejnik doktorami honoris causa PWT [online], ekai.pl, 16 listopada 2007 [dostęp 2013-09-16] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ AKF: Medale za zasługi dla KUL [online], kul.pl [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04].
- ↑ A. Strzępka, W dowód uznania i wdzięczności, „Niedziela”, nr 51/2007 („Niedziela lubelska”), ISSN 0208-872X [dostęp 2013-09-17].
- ↑ Ł. Biernacki, Święto Uniwersytetu Opolskiego. Arcybiskup Nossol został honorowym senatorem uczelni [online], nto.pl, 10 marca 2025 [dostęp 2025-03-11].
- ↑ Uczelnie Wrocławia i Opola uhonorowały abp. Nossola [online], ekai.pl, 24 listopada 2025 [dostęp 2025-11-25].
- ↑ Preis zum Augsburger Hohen Friedensfest [online], augsburg.de [dostęp 2013-12-15] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-15] (niem.).
- ↑ Kraków: abp A.Nossol i dr M.Edelman otrzymali medal św. Jerzego [online], ekai.pl, 14 listopada 1999 [dostęp 2013-09-16] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ S. Szelka, Ordery za działalność na rzecz pojednania, „Kombatant”, nr 1 (156), styczeń 2004, s. 23, ISSN 0867-8952 [dostęp 2026-02-24].
- ↑ Abp Nossol otrzyma Nagrodę Polsko-Niemiecką za rok 2005 [online], ekai.pl, 5 maja 2006 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ Nagroda Księżnej Jadwigi Śląskiej, uni.wroc.pl [dostęp 2018-11-01] [zarchiwizowane 2013-05-04].
- ↑ Rozdano Śląskie Szmaragdy 2006 [online], luteranie.pl [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04].
- ↑ Niemiecka Nagroda Narodowa dla abp. Alfonsa Nossola [online], ekai.pl, 24 czerwca 2010 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ J. Kobienia, Nagroda im. Klausa Hemmerlego dla Ks. arcybiskupa Alfonsa Nossola, „Wiadomości Urzędowe Diecezji Opolskiej”, styczeń–luty 2010, r. LXV, nr 1–2, s. 52, ISSN 1233-1872 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-13].
- ↑ Abp A. Nossol laureatem Ekumenicznej Nagrody Homiletycznej [online], ekai.pl, 17 listopada 2011 [dostęp 2013-09-16] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ Kawaler Orderu Abp Alfons Nossol [online], ecce-homo.pl [dostęp 2011-08-17] [zarchiwizowane z adresu 2012-07-30].
- ↑ K. Ogiolda, Arcybiskup Alfons Nossol uhonorowany [online], nto.pl, 7 października 2011 [dostęp 2011-10-07].
- ↑ Nagrody Polskiej Rady Ekumenicznej [online], ekumenia.pl, 2 grudnia 2020 [dostęp 2021-01-21].
- ↑ Ksiądz Arcybiskup Alfons Nossol uhonorowany nagrodą mniejszości niemieckiej „Gratias agimus” za zasługi na rzecz jedności i pokoju [online], vdg.pl, 3 czerwca 2025 [dostęp 2025-11-25].
- ↑ Nagroda im. Księdza Idziego Radziszewskiego [online], kul.pl [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2018-09-30].
- ↑ Wyróżnieni Nagrodą im. Karola Miarki [online], slaskie.pl [dostęp 2016-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-03].
- ↑ W. Piasecki, Mądre Orły Jana Karskiego, „Przegląd”, nr 40/2003, ISSN 1509-3115 [dostęp 2018-03-12].
- ↑ Opole: Abp Nossol Ślązakiem Roku [online], ekai.pl, 28 czerwca 2012 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ Laureaci Nagrody im. Wojciecha Korfantego w l. 2001–2010 [online], zg.org.pl [dostęp 2016-11-04] [zarchiwizowane z adresu 2016-11-07].
- ↑ Warszawa: wręczono Nagrody TOTUS [online], ekai.pl, 13 października 2012 [dostęp 2013-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-18].
- ↑ Abp Alfons Nossol laureatem Nagrody imienia Sérgio Vieira de Mello. Laudacja RPO Adama Bodnara [online], rpo.gov.pl, 19 października 2017 [dostęp 2018-11-01].