Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Anda Rottenberg


Anda Rottenberg
Ilustracja
Anda Rottenberg (2020)
Data i miejsce urodzenia

23 kwietnia 1944
Nowosybirsk

Dyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
Okres

od 1993
do 2001

Poprzednik

Barbara Majewska

Następca

Agnieszka Morawińska

Odznaczenia
Galeria
Anda Rottenberg otwiera wystawę Postęp i Higiena w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki (2014)
Anda Rottenberg i Paweł Mościcki (2020)
Anda Rottenberg i Agnieszka Taborska (2024)
Anda Rottenberg i Tadeusz Rolke (2025)
Anda Rottenberg, Mirosław Bałka i Małgorzata Omilanowska (2026)

Anda Rottenberg (ur. 23 kwietnia 1944 w Nowosybirsku[1]) – polska historyczka sztuki, krytyczka, kuratorka sztuki i publicystka, w latach 1993–2001 dyrektorka Państwowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie.

Życiorys

Jej ojciec był polskim Żydem, a matka Rosjanką[2].

W latach 1951–1963 mieszkała w Legnicy[3], następnie przeniosła się do Warszawy, gdzie w 1971 ukończyła studia z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1969 zajmuje się organizowaniem wystaw artystycznych[4]. Do 1973 związana była z Państwową Galerią Sztuki Zachęta. W latach 1973–1986 pracowała w Polskiej Akademii Nauk, zajmując się badaniami nad sztuką nowoczesną i współtworząc „Polskie Studia Artystyczne”. W 1986 założyła Fundację Egit, jedną z pierwszych niezależnych fundacji sztuki w Polsce[5]. Później podjęła studia doktoranckie w dyscyplinie sztuki piękne na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Nadanie stopnia doktora zostało jednak zablokowane w 2015 przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów po stwierdzeniu braku bezstronności w pracy i nieprawidłowego wyboru dyscypliny[6][7].

W latach 1991–1992 zajmowała stanowisko dyrektora Departamentu Sztuki w Ministerstwie Kultury i Sztuki, następnie w latach 1993–2001 pełniła funkcję dyrektora Państwowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie. W latach 1991–1993 kierowała także Galerią Mazowiecka w Warszawie, a w latach 1992–1993 Centrum Sztuki Współczesnej Sorosa. Do 2007 była przewodniczącą rady programowej Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie[5]. W 1998 została przewodniczącą Fundacji Instytutu Promocji Sztuki.

Została członkinią Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA). W latach 1988–1990 i 1991–1993 pełniła funkcję przewodniczącej polskiej sekcji AICA, natomiast w latach 1994–2000 była zastępczynią przewodniczącego AICA[4]. Uzyskała także członkostwo w International Manifesta Foundation oraz International Germinations Foundation.

Wśród licznych wystaw, których była organizatorką i kuratorką, znalazły się m.in. Europa nieznana, Kraków (1991); polska część Der Riss im Raum, Berlin (1994); Gdzie jest brat twój, Abel?, Warszawa (1995); Sztuka z Polski, Budapeszt, Wilno, Ryga, Tallinn (1996–1997); Osobisty czas – sztuka z krajów nadbałtyckich, Warszawa (1996); Postindustrial Sorrow, Wiesbaden (2000); Forgetting-Amnesia, Brema (2000)[4]; Postęp i higiena, Warszawa (2015)[8]. Przygotowała również wiele wystaw indywidualnych polskich i zagranicznych artystów. Wielokrotnie obejmowała funkcję kustosza polskiego pawilonu na międzynarodowych wystawach, m.in. na biennale w Wenecji, Stambule i São Paulo[4]. Była też kuratorką wystawy o relacjach polsko-niemieckich w sztuce Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce zorganizowanej w 2011 przez Martin-Gropius-Bau w Berlinie i Zamek Królewski w Warszawie[9].

Od połowy lat 60. autorka tekstów w polskich periodykach, m.in. w „Kulturze” i „Polityce”. Jest autorką popularnych serii, artykułów naukowych, esejów zamieszczanych w krajowych i zagranicznych wydawnictwach poświęconych sztuce. Opublikowała m.in. Sztukę w Polsce 1945–2005 (2005) oraz Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80. (2009)[10]. W 2009 wydała także autobiografię zatytułowaną Proszę bardzo. Książka stanowi sagę rodzinną, w której codzienne życie przeplata się z wydarzeniami historycznymi, opowiada o poszukiwaniu tożsamości, zawieszonej między tradycją żydowską ojca a światem bogatego mieszczaństwa dawnej Rosji po stronie matki[11]. Autobiografia ta była nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2010[12] oraz do Nagrody Literackiej Gdynia 2010[13]. W 2014 ukazał się wywiad rzeka Doroty Jareckiej z Andą Rottenberg Rottenberg. Już trudno.

W 2018 objęła kierownictwo działu kultury w polskiej edycji miesięcznika „Vogue”[14].

Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 wchodziła w skład wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności[15]. Była członkinią komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 i w 2015[16][17].

Życie prywatne

Ze związku z krytykiem filmowym Waldemarem Chołodowskim miała syna Mateusza (1971–1997)[18][19], który zmarł na skutek pobicia w 1997. Jego zwłoki odnaleziono w Warszawie w tym samym roku, jednak jego tożsamość ustalono dopiero w 2008[18][19].

Publikacje

  • Van Gogh. Nuenen-Paryż, Arkady, Warszawa 1975, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”.
  • Kandinsky 1896–1921, Arkady, Warszawa 1975, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”.
  • Magritte. Malarstwo, Arkady, Warszawa 1976, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”.
  • De Kooning i Rauschenberg – podwójność niesymetryczna, Arkady, Warszawa 1984, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”.
  • Sztuka w Polsce 1945–2005, Wydawnictwo Piotra Marciszuka Stentor, Warszawa 2005.
  • Proszę bardzo, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2009.
  • Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80., Fundacja Open Art Projects, Warszawa 2009.
  • Rottenberg. Już trudno. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2014.
  • Berlińska depresja, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2018.
  • Lista. Dziennik 2005, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2019.
  • Zbliżenia. Szkice o polskich artystach, Arkady, Warszawa 2020.
  • Rozrzut, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2021.
  • Kuchnia towarzyska i uczuciowa, Wydawnictwo A5 K. Krynicka, Kraków 2022.
  • Schyłek. Dziennik 2019-2022, OsnoVa, Warszawa 2024.
  • Trudny wiek, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2025.

Odznaczenia i wyróżnienia

Przypisy

  1. ↑ Anda Rottenberg. culturecongress.eu. [dostęp 2012-07-22].
  2. ↑ Anna Olejniczak: Anda Rottenberg – wojowniczka przekraczająca normy. stronakobiet.pl, 14 września 2017. [dostęp 2020-09-26].
  3. ↑ Komorowski odznaczy byłą legniczankę. lca.pl, 10 stycznia 2011. [dostęp 2012-04-11].
  4. ↑ a b c d Anda Rottenberg. autograf.ant.pl. [dostęp 2012-04-11].
  5. ↑ a b Rada Programowa. mediateka.waw.pl. [dostęp 2012-04-11].
  6. ↑ Anda Rottenberg i Krzysztof Wodiczko bez doktoratów. Skandal na ASP. rp.pl, 8 grudnia 2015. [dostęp 2022-11-15].
  7. ↑ Piotr Kosiewski: Awantura na ASP. tygodnikpowszechny.pl, 7 grudnia 2015. [dostęp 2022-11-15].
  8. ↑ Ewa Podgajna: Zapomniana historia. Wygnani rosyjscy myśliciele przybyli do Szczecina na pokładzie Hakena. wyborcza.pl, 7 lutego 2015. [dostęp 2020-08-17].
  9. ↑ Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce. fwpn.org.pl. [dostęp 2012-04-11].
  10. ↑ Anda Rottenberg: „Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80.”. culture.pl. [dostęp 2021-07-08].
  11. ↑ Świadomość strat. dziennikpolski24.pl, 29 kwietnia 2009. [dostęp 2012-04-11].
  12. ↑ Nagroda Nike 2010. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-20].
  13. ↑ Nominowani 2010. nagrodaliterackagdynia.pl. [dostęp 2015-12-02].
  14. ↑ Anda Rottenberg – szefowa działu kultury „Vogue Polska”. vogue.pl, 14 lutego 2018. [dostęp 2021-07-08].
  15. ↑ Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności. uw.org.pl, 12 lipca 2001. [dostęp 2025-11-11].
  16. ↑ Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 2014-04-26].
  17. ↑ Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego. dziennik.pl, 15 marca 2015. [dostęp 2015-03-15].
  18. ↑ a b Anda Rottenberg – wojowniczka przekraczająca normy. stronakobiet.pl, 14 września 2017. [dostęp 2018-05-04].
  19. ↑ a b Janina Blikowska, Grzegorz Byszewski, Marek Kozubal: Tajemnicza śmierć Mateusza. rp.pl, 24 lipca 2008. [dostęp 2024-07-10].
  20. ↑ M.P. z 2011 r. Nr 32, poz. 384 (ISAP).
  21. ↑ M.P. z 2001 r. Nr 21, poz. 345 (ISAP).
  22. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis. gov.pl. [dostęp 2025-05-27].
  23. ↑ Gloria Artis dla Andy Rottenberg. mkidn.gov.pl, 24 kwietnia 2024. [dostęp 2026-03-30].
  24. ↑ Grzegorz Janikowski: Anda Rottenberg otrzymała Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii. dzieje.pl, 25 kwietnia 2024. [dostęp 2024-04-26].
  25. ↑ Nagroda im. Jerzego Stajudy. Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 2012. [dostęp 2012-05-01].
  26. ↑ Rozdanie Dorocznych Nagród Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. mkidn.gov.pl, 27 września 2012. [dostęp 2013-06-12].
  27. ↑ Winiarska, Kulka i Rottenberg laureatami Neptunów 2012. culture.pl, 17 sierpnia 2012. [dostęp 2016-06-29].
  28. ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u. zaiks.org.pl. [dostęp 2025-05-27].