Bezirk Bircza
| powiat | |
| 1854–1867 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Kraj związkowy | |
| Powiat | |
| Siedziba | |
| Data powstania |
1854 |
| Data likwidacji |
1867 |
| Starosta |
Aleksander Janicki von Rola (1858) |
| Powierzchnia |
7,7 mil² |
| Populacja (1854) • liczba ludności |
|
| Języki urzędowe | |
| Szczegółowy podział administracyjny | |
| Liczba gmin katastralnych (1854) |
49 (w tym 1 miasto) |
Bezirk Bircza – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Bircza.
Historia
Bezirk Bircza utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].
W swojej pierwszej odsłonie (1854 rok) Bezirk Bircza objął obszar o wielkości 7,7 mil², zamieszkany przez 28.194 ludzi i podzielony na 49 gmin katastralnych, w tym miasto Bircza. Wszedł w skład cyrkułu sanockiego, jako jeden z jego jedenastu powiatów[2]. W 1858 roku liczył już 48 gmin katastralnych (zlikwidowano gminę Krzywe)[3].
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][4]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat birczański, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Bircza[5][6]. Powiat birczański zniesiono 1 października 1876 w związku z przekształceniem go w powiat dobromilski[7].1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatu dobomilskiego, włączając dwie gminy (Hłomcza i Łodzina) do powiatu sanockiego[8]. 1 stycznia 1889 ponownie zmieniono granice powiatu dobomilskiego, włączając jedną gminę (Iskań) do powiatu przemyskiego[9]. 1 stycznia 1890 trzy gminy (Hroszówka, Jabłonica Ruska i Ulucz) przeniesiono z powiatu dobomilskiego do powiatu brzozowskiego[10]. 1 czerwca 1905 dwie gminy (Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) wyłączono z powiatu dobomilskiego, włączając je do powiatu sanockiego[11].
Władze
Starostowie
- Aleksander Janicki von Rola (1858)
- Schürmer (około 1864)
- Dominik Niesiołowski (od około 1866)[12][13][14][15]
Komisarze rządowi
- Porębalski (około 1864)
Podział administracyjny (1854)
| Lp. | Gmina jednostkowa | Powierzchnia | Ludność | Powiat w 1867 po zniesieniu |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Iskań | 1407 | 776 | birczański[16][17] |
| 2 | Sufczyna | 1468 | 789 | birczański[16] |
| 3 | Tarnawka | 567 | 257 | birczański[16] |
| 4 | Piątkowa | 3830 | 1597 | birczański[16] |
| 5 | Żohatyn z Pracówką | 3489 | 841 | birczański[16] |
| 6 | Jasienica Sufczyńska | 913 | 296 | birczański[16] |
| 7 | Brzuska | 2684 | 802 | birczański[16] |
| 8 | Huta z Huciskami | 733 | birczański[16] | |
| 9 | Brzeżawa | 2220 | 894 | birczański[16] |
| 10 | Bircza (M) | 546 | 778 | birczański[16] |
| 11 | Bircza Stara | 1368 | 466 | birczański[16] |
| 12 | Boguszówka | 326 | 230 | birczański[16] |
| 13 | Korzeniec | 1445 | 554 | birczański[16] |
| 14 | Wola Korzeniecka | 1455 | 336 | birczański[16] |
| 15 | Nowa Wieś | 455 | 206 | birczański[16] |
| 16 | Rudawka | 2095 | 464 | birczański[16] |
| 17 | Kotów | 470 | 315 | birczański[16] |
| 18 | Lipa | 2266 | 1094 | birczański[16] |
| 19 | Leszczawa Dolna | 2021 | 644 | birczański[16] |
| 20 | Malawa | 1251 | 447 | birczański[16] |
| 21 | Dobrzanka | 656 | 277 | birczański[16] |
| 22 | Wojtkowa | 1948 | 579 | birczański[16] |
| 23 | Grąziowa | 2661 | 812 | birczański[16] |
| 24 | Wojtkówka | 1102 | 215 | birczański[16] |
| 25 | Nowosielce Kozickie | 1210 | 283 | birczański[16] |
| 26 | Jureczkowa | 2877 | 534 | birczański[16] |
| 27 | Jamna Górna | 1804 | 597 | birczański[16] |
| 28 | Jamna Dolna | 1986 | 719 | birczański[16] |
| 29 | Trójca | 1812 | 446 | birczański[16] |
| 30 | Łomna | 1821 | 462 | birczański[16] |
| 31 | Krajna | 419 | 181 | birczański[16] |
| 32 | Kuźmina | 2471 | 607 | birczański[16] |
| 33 | Łodzinka Górna | 1642 | 276 | birczański[16] |
| 34 | Łodzinka Dolna | 167 | birczański[16] | |
| 35 | Trzcianiec | 3073 | 917 | birczański[16] |
| 36 | Roztoka | 611 | 345 | birczański[16] |
| 37 | Krzywe | birczański[16] | ||
| 38 | Kreców | 1386 | 420 | birczański[16] |
| 39 | Lachawa | 525 | 194 | birczański[16] |
| 40 | Rozpucie | 1835 | 576 | birczański[16] |
| 41 | Leszczawa Górna | 2351 | 868 | birczański[16] |
| 42 | Leszczawka z Roszuszką | 1489 | 538 | birczański[16] |
| 43 | Łodzina | 768 | 275 | birczański[16][18] |
| 44 | Ulucz | 3480 | 1563 | birczański[16][19] |
| 45 | Hroszówka | 1041 | 348 | birczański[16][19] |
| 46 | Hłomcza | 673 | 479 | birczański[16][18] |
| 47 | Jabłonica Ruska | 686 | 396 | birczański[16][19] |
| 48 | Jawornik Ruski | 3560 | 1230 | birczański[16] |
| 49 | Dobra | 2918 | 1371 | birczański[16][20] |
Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
- ↑ a b Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
- ↑ Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
- ↑ Krzysztof Ostafin, Mateusz Troll, Dominik Kaim, Jakub Taczanowski, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1876, cz. X, Nr 21)
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 9
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 56
- ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1905, Nr 65
- ↑ Handbuch der politischen Behörden in Galizien für das Jahr 1867. Lwów: 1867, s. 45, 91.
- ↑ Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868. Lwów: 1868, s. 72, 148.
- ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1869. Lwów: 1869, s. 14, 81.
- ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1870. Lwów: 1870, s. 15, 88.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw Od 1 października 1876, wraz ze zniesieniem powiatu birczańskiego, w powiecie drobromilskim.
- ↑ 1 stycznia 1889 włączono do powiatu przemyskiego.
- ↑ a b 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu sanockiego.
- ↑ a b c 1 stycznia 1890 włączono do powiatu brzozowskiego.
- ↑ 1 czerwca 1905 włączono (już jako dwie gminy – Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) do powiatu sanockiego.
Bibliografia
- Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
- Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.