Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Bezszpon


Bezszpon
Rollulus rouloul[1]
(Scopoli, 1786)
Ilustracja
Na pierwszym planie samica, z tyłu samiec
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

grzebiące

Rodzina

kurowate

Podrodzina

pstropióry

Rodzaj

Rollulus[2]
Bonnaterre, 1791

Gatunek

bezszpon

Synonimy
  • Phasianus Rouloul Scopoli, 1786[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]

Bezszpon[5] (Rollulus rouloul) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). Jedyny przedstawiciel rodzaju Rollulus[5][6][7]. W naturze zamieszkuje lasy bambusowe i palmowe Półwyspu Malajskiego, Sumatry i Borneo. Nie wiadomo dlaczego jego nazwa polska to „bezszpon”, gdyż jak każdy kurowaty posiada ostrogi. Jest chętnie hodowanym ptakiem. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy. Nie wyróżnia się żadnych podgatunków[3][6][7]. W Polsce występuje też pod nazwami „puchoczub” oraz „kuropatwa koroniasta”[8].

Cechy gatunku
Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy. Upierzenie samca jest czarne z metalicznym, zielono-niebieskim połyskiem. Na głowie ma biały „berecik” oraz czerwony czub. Jak każdy kurak posiada też róże. Samica jest zielona, również z połyskiem, ale ma kasztanowe skrzydła, szarobrązową głowę i nie ma czuba. Obie płci posiadają czerwone nogi i czarne, błyszczące dzioby. Słabo latają. Są ptakami monogamicznymi – w czasie lęgów żyją w parach, później łączą się w stada rodzinne[8].
Wymiary
  • długość ciała: dorasta do około 26 cm długości[8][9], więc jest trochę mniejszy od kuropatwy.
  • masa ciała: samce 225–300 g, samice 225–275 g[9].
Pożywienie
Żywi się owadami, larwami, zielonymi częściami roślin, nasionami i owocami. Szuka ich, grzebiąc nogą w ziemi[8].
Biotop
Lasy bambusowe i palmowe[8].
Jajo bezszpona z kolekcji muzealnej
Lęgi
Gniazdo znajduje się w ukryciu – gęstych zaroślach lub trawach. Jest to niewielki dołek, wyściełany trawą i liśćmi. Samica znosi od 4 do 8[8] (najczęściej 5–6[9]) matowobiałych jaj. Wysiaduje je sama przez 19–20 dni. Pisklęta są podobne do rodziców, zależnie od swojej płci. Samczyki łatwo poznać, gdyż mają niebieskie pokrywy podogonowe[8].
Hodowla
Nadają się do trzymania ich przy domu, pod warunkiem, że zapewni się im przestronną, zewnętrzną wolierę, w której będzie posadzona duża ilość roślin[8].
Status zagrożenia
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje bezszpona za gatunek narażony na wyginięcie (VU – vulnerable) od 2021 roku; wcześniej, od 2000 roku, miał on status gatunku bliskiego zagrożenia (NT – near threatened), a od 1988 roku – „niższego ryzyka / najmniejszej troski” (LR/lc – lower risk / least concern). Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy[4].


Przypisy

  1. ↑ Rollulus rouloul, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Rollulus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2020-08-21] (ang.).
  3. ↑ a b Crested Wood-partridge (Rollulus rouloul). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-09)]. (ang.).
  4. ↑ a b BirdLife International, Rollulus rouloul, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-31] (ang.).
  5. ↑ a b P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Rollulinae Bonaparte, 1850 – pstropióry (wersja: 2025-10-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-31].
  6. ↑ a b F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-31] (ang.).
  7. ↑ a b AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
  8. ↑ a b c d e f g h Bezszpon, [w:] Encyklopedia Zwierząt – Euroanimal [online], [zarchiwizowane 2013-05-03 na stronie archive.vn/uN4QM], 2007.
  9. ↑ a b c P.J.K. McGowan, G.M. Kirwan, P.F.D. Boesman, Crested Partridge (Rollulus rouloul), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.crepar1.01 [dostęp 2026-08-30] (ang.).