Borys Pasternak
| Imię i nazwisko |
Boris Leonidowicz Pasternak |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość | |
| Język | |
| Alma Mater | |
| Dziedzina sztuki | |
| Muzeum artysty |
Dom-muzeum Pasternaka w Pieriediełkinie |
| Ważne dzieła | |
| Odznaczenia | |
| Nagrody | |
Boris Leonidowicz Pasternak (ros. Борис Леонидович Пастернак; ur. 29 stycznia?/10 lutego 1890 w Moskwie, zm. 30 maja 1960 w Pieriediełkinie) – rosyjski poeta, prozaik i kompozytor.
Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1958, której przyznanie spotkało się z powszechnym aplauzem w kręgach literackich, ale dotkliwie skomplikowało niełatwą sytuację autora w totalitarnym państwie (nie akceptując systemu totalitarnego, znalazł się na marginesie oficjalnego życia kulturalnego). Nękany politycznymi naciskami był zmuszony odmówić jej przyjęcia[1].
Życiorys
Młodość
Jego ojciec, Leonid Pasternak, był żydowskim malarzem i profesorem w szkole malarstwa w Moskwie. Jego matka, Rosa Kaufman – pianistką koncertową.
Uprawiał intelektualną poezję refleksyjną, opartą na własnym systemie filozoficzno-estetycznym, tematycznie związaną z przyrodą i miłością. Syn znanego malarza i pianistki, odebrał staranne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Początkowo związany był z nurtem poezji futurystycznej (debiut w 1914 roku). Jego późniejsze wiersze nawiązywały do niemieckiego romantyzmu i rosyjskiego symbolizmu. W latach 20. opublikował poematy Porucznik Szmidt i Rok 1905.
Lata trzydzieste
Lata 30. XX w. to okres twórczego kryzysu poety sprzeciwiającego się komunistycznemu reżimowi. W 1936 r. z powodu swojej bezpartyjności padł ofiarą nagonki ze strony reżimowych krytyków literackich (prowadzonej m.in. na łamach „Litieraturnej Gaziety”). W 1937 – w apogeum Wielkiej Czystki – jako jedyny nie podpisał się pod apelem pisarzy o rozstrzelanie „gadzin – zdrajców i szpiegów”[2]. Udało mu się uniknąć aresztowania, mimo iż niektórzy represjonowani artyści (m.in. reżyser Wsiewołod Meyerhold) złożyli pod wpływem tortur obciążające go zeznania[3].
Lata powojenne
W latach powojennych Pasternak napisał swoją najsłynniejszą powieść, Doktor Żywago (ukończoną w 1954 roku), opowiadającą o przed- i porewolucyjnych losach inteligencji rosyjskiej. Oficjalne wydawnictwa radzieckie odmawiały jej druku, opublikowana została pierwszy raz w 1957 r. poza granicami ZSRR. W 1958 r. Pasternak otrzymał literacką Nagrodę Nobla „za istotny wkład we współczesną poezję liryczną i podjęcie wielkiej tradycji prozy rosyjskiej”[4][5].
Przyznanie nagrody wywołało nagonkę władz komunistycznych ZSRR. Pasternaka usunięto ze Związku Pisarzy, postulowano jego deportację, publikowano napastliwe artykuły w prasie. Ze względu na to oraz pod namową swojej kochanki, Olgi Iwinskiej, obawiającej się represji, Pasternak zrzekł się nagrody[6]. Odebrał nagrodę dopiero syn Jewgienij w 1989 roku[7].
Na motywach Doktora Żywago został nakręcony, nagrodzony Oscarami, film w reżyserii Davida Leana pod tym samym tytułem, a w 2002 roku powstał film telewizyjny Giacomo Campiottiego, nominowany do nagrody BAFTA.
Boris Pasternak dziś uważany jest za jednego z czołowych rosyjskich pisarzy dysydentów. Zajmował się również tłumaczeniami, m.in. utworów J. Słowackiego, a także poetów zachodnioeuropejskich (m.in. W. Szekspira i J.W. Goethego) i gruzińskich.
Odznaczenia

Wybrana twórczość
Powieści
- 1957 – Doktor Żywago (ros. Доктор Живаго)
Poematy
- 1924 – Wzniosła choroba (ros. Высокая болезнь)
- 1925 – Spektorski (ros. Спекторский) – powieść wierszem
- 1925-1926 – Rok 1905 (ros. Девятьсот пятый год)
- 1926-1927 – Lejtnant Szmidt (ros. Лейтенант Шмидт)
Zbiory wierszy
- 1913 – Lirika (ros. Лирика)
- 1914 – Bliźniak w chmurach (ros. Близнец в тучах)
- 1917 – Ponad barierami (ros. Поверх барьеров)
- 1922 – Życie – moja siostra (ros. Сестра моя – жизнь)
- 1923 – Tematy i wariacje (ros. Темы и вариации)
- 1932 – Powtórne narodziny (ros. Второе рождение)
- 1943 – W porannych pociągach (ros. На ранних поездах)
- 1945 – Przestwór ziemski (ros. Земной простор)
- 1956-1959 – Gdy się rozpogodzi (ros. Когда разгуляется)
Opowiadania
- 1918 – Linia Apellesa (ros. Апеллесова черта)
- 1922 – Dzieciństwo Luvers (ros. Детство Люверс)
- 1924 – Drogi napowietrzne (ros. Воздушные пути)
- 1931 – List żelazny
- Listy z Tuły (ros. Письма из Тулы)
- Dumny nędzarz (ros. Надменный нищий)
- Ciocia Ola (ros. Тетя Оля)
- Powiat na tyłach (ros. Уезд в тылу)
Ekranizacje
Przypisy
- ↑ Wyniki tłumaczenia: pasternak [online], portalwiedzy.onet.pl [dostęp 2014-05-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-05-21] (ang.).
- ↑ Edward Radziński: Stalin. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 2001, s. 439, 441. ISBN 83-85852-22-0.
- ↑ Edward Radziński: Stalin. op.cit., s. 459.
- ↑ Zofia Mejszutowicz-Bocheńska: Florian Nieuważny (red.): Słownik pisarzy rosyjskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1994, s. 293. ISBN 83-214-0961-X.
- ↑ The Nobel Prize in Literature 1958. nobelprize.org. [dostęp 2020-08-21]. (ang.).
- ↑ Drawicz, Andrzej., Bobilewicz, Grażyna., Historia literatury rosyjskiej XX wieku. Praca zbiorowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 539–541, ISBN 83-01-12224-2, OCLC 38052243.
- ↑ Anna Żebrowska: Piękniał we wrzątku – o Borysie Pasternaku w 55. rocznicę śmierci pisze Anna Żebrowska. wyborcza.pl, 2015-06-06. [dostęp 2020-08-21]. (pol.).
Bibliografia
Źródła w języku angielskim
- Biografia Pasternaka na portalu Spartacus Educational. [dostęp 2013-12-17]. (ang.).
- Boris Leonidovich Pasternak, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2013-12-17] (ang.).
- Biografia Pasternaka na portalu Russia-InfoCentre. [dostęp 2013-12-17]. (ang.).
- Biografia Pasternaka i informacje o jego grobie na portalu Find a Grave. [dostęp 2013-12-17]. (ang.).
Źródła w języku rosyjskim
- Biografia Pasternaka na portalu Chronos. [dostęp 2013-12-17]. (ros.).