Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Bruno Olbrycht


Bruno Olbrycht
Ilustracja
Bruno Olbrycht (przed 1934)
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia

6 października 1895
Sanok, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

23 marca 1951
Kraków, Polska

Przebieg służby
Lata służby

1914–1948

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
ludowe Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Jednostki

8 Pułk Piechoty Legionów
2 Dywizja Piechoty Legionów
3 Dywizja Piechoty Legionów
39 Dywizja Piechoty
Centrum Wyszkolenia Piechoty

Stanowiska

dowódca pułku piechoty
dowódca piechoty dywizyjnej
dowódca dywizji piechoty
komendant centrum wyszkolenia

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

walki przeciwko partyzantce antykomunistycznej

Odznaczenia

Bruno Edward Olbrycht[a], ps. „Olza” (ur. 6 października 1895 w Sanoku, zm. 23 marca 1951 w Krakowie) – generał dywizji Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Bruno Olbrycht w stopniu podpułkownika
Grób gen. Bruno Olbrychta na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Życiorys

Działalność niepodległościowa

Bruno Edward Olbrycht urodził się 6 października 1895[1][2][3][4]. Był synem Piotra Olbrychta (w 1882 zastępca prowizoryczny nauczyciela w szkole ludowej w Zahutyniu pod Sanokiem[5], lekarz weterynarii, w 1887 mianowany weterynarzem powiatowym w Sanoku[6] i służący tam w kolejnych latach przy c. k. starostwie powiatu sanockiego[7], w 1911 starszy weterynarz przy c. k. starostwie powiatu wadowickiego[8])[3] i Marii z Jaworskich[9][2]. Jego braćmi byli Jan Stanisław (1886–1968), lekarz, profesor, Tadeusz (1891–1963), zootechnik, profesor[3].

Ukończył szkołę powszechną w Bochni i gimnazjum w Wadowicach, a w okresie szkolnym prowadził działalność niepodległościową i od 1911 należał do „Zarzewia”, harcerstwa[10] oraz Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[11]. W czasie I wojny światowej od 6 sierpnia 1914 walczył w Legionach Polskich[12]. Był oficerem 3 pułku piechoty w składzie II Brygady, dowódcą plutonu, kompanii i batalionu[3][10]. 19 listopada 1914 mianowany z chorążego podporucznikiem[13], a 1 września 1917 awansowany na kapitana[14]. W 1915 zdał tzw. wojenną maturę w Wadowicach. W 1917 zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, ale nie podjął studiów. Walczył w Karpatach, na Bukowinie i Wołyniu. Po bitwie pod Rarańczą internowany w Huszt.

Jako oficer byłego Polskiego Korpusu Posiłkowego reskryptem Rady Regencyjnej z 25 października 1918 roku został przydzielony do podległego jej Wojska Polskiego[15].

Służba w armii II Rzeczypospolitej

Uczestnik wojny z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W latach 1918–1921: dowódca batalionu w 8 pułku piechoty Legionów[12]. Został awansowany na stopień podpułkownika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[16]. Podczas wojny z bolszewikami był dowódcą batalionu. Latem 1920 walczył pod Równem, Radomyślem i nad Styrem. Uczestnik kontrofensywy sierpniowej, wyróżnił się pod Brzostowicą Wielką, przekraczając Niemen i docierając do Lidy. W październiku 1920 na rozkaz gen. Żeligowskiego zajął Święciany. Od 1921 do kwietnia 1927 p.o. dowódcy[17], a następnie dowódca[18] 8 pułku piechoty Legionów w Lublinie[12]. 1 grudnia 1924 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 26. lokatą w korpusie oficerów piechoty[19][20][21]. W połowie lat 20. był przewodniczącym sekcji eksploatacyjnej Komitetu Budowy Domu Żołnierza Polskiego w Lublinie[22]

Od kwietnia 1927 do 1930 zastępca dowódcy 2 Dywizji Piechoty Legionów w Kielcach[23], następnie dowódca piechoty dywizyjnej tej jednostki[12]. Od 1930 do 1936 komendant Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie[24][3]. Od 1936 do maja 1938 dowódca 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu[3]. Według relacji Zygmunta Klukowskiego w 1937 organizował akcję antysemicką, w tym i bojkot sklepów żydowskich w Zamościu[25]. W 1938 kierował akcją niszczenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie oraz szykanowania i dyskryminowania ludności prawosławnej i ukraińskiej[26]. Na stopień generała brygady został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 1. lokatą w korpusie generałów[27]. Od maja 1938 do września 1939 ponownie na stanowisku komendanta Centrum Wyszkolenia Piechoty.

W czasie II wojny światowej

W kampanii wrześniowej dowodził 39 Dywizją Piechoty (rezerwową) w składzie Armii „Lublin”[3]. Z uwagi na ciężką chorobę i wyczerpanie w niektórych obowiązkach zastępował go płk Bronisław Duch, jednak przez cały okres walk sprawował ogólne dowodzenie i koordynował całość działań[28]. 27 września 1939 skapitulował pod Terespolem i dostał się do niemieckiej niewoli[3]. Przebywał w oflagach: II D Gross-Born i IV B Königstein. W Oflagu II B Arnswalde był głównym organizatorem życia kulturalno-oświatowego. Z jego inicjatywy powstała pierwsza w obozach jenieckich legalna gazeta obozowa „Gazetka Obozowa”. W lipcu 1940 ciężko zachorował[29]. W 1941 jako inwalida wojenny został zwolniony z obozu[3] i przeniesiony do Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie, a w następnym zwolniony z niewoli[30].

Po zwolnieniu z niewoli do 1943 przebywał na leczeniu w Szpitalu Ujazdowskim[29]. Został przyjęty w szeregi Armii Krajowej. W 1943 w Biurze Inspekcji Komendy Głównej AK. W sierpniu 1944, w czasie akcji „Burza” dowódca Grupy Operacyjnej AK „Śląsk Cieszyński”. Aresztowany przez Niemców w październiku 1944 został następnego dnia odbity w Kalwarii Zebrzydowskiej przez oddział dywersyjny 16 pułku piechoty AK[3]. Został dowódcą 21 Dywizji Piechoty Górskiej AK. 20 stycznia 1945 wydał rozkaz rozformowania podległych mu oddziałów[31].

Służba w ludowym Wojsku Polskim

14 kwietnia 1945 został przyjęty do ludowego Wojska Polskiego. W czerwcu 1945 został skierowany do Oficerskiej Szkoły Piechoty Nr 1[3] na stanowisko zastępcy komendanta i z perspektywą zastąpienia gen. bryg. Michaiła Jurkina na stanowisku komendanta szkoły. Pod koniec lipca 1945 został mianowany szefem Wydziału Szkół Oficerskich Piechoty i Kawalerii w Ministerstwie Obrony Narodowej[32][3], a 2 sierpnia – szefem Oddziału Szkół Oficerskich Departamentu Piechoty MON[33]. Uchwałą Prezydium KRN z 14 grudnia 1945 awansował na generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1946[3]. Od 13 września 1945 dowódca Warszawskiego Okręgu Wojskowego[3]. Organizował walkę z żołnierzami podziemia niepodległościowego; kierował m.in. największą akcją pacyfikacyjną od 5 do 27 lutego 1946 na obszarze województw warszawskiego, białostockiego i lubelskiego[34][3]. Był organizatorem osadnictwa wojskowego na Mazurach[3]. Od grudnia 1946 do października 1947 komendant Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie[35]. W listopadzie 1947 wylew krwi do mózgu spowodował chorobę i przeniesienie we wrześniu 1948 w stan spoczynku[36]. Zmarł w 1951[3] na skutek trzeciego wylewu. Pochowany w Warszawie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera F-4-7)[37].

Jego żoną była Maria z domu Kulesza[38] (1901–1995), z którą miał dwoje dzieci: Jana (ur. 29 stycznia 1922) i Marię (ur. 15 marca 1925)[38][10].

Awanse

Ordery i odznaczenia[39]

Uwagi

  1. ↑ Wszystkie źródła wymienione w bibliografii podają, że generał Olbrycht używał imienia Bruno.

Przypisy

  1. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 1.
  2. ↑ a b Księga chrztów 1892–1898. Parafia rzymskokatolicka w Sanoku, s. 111 (poz. 202).
  3. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Ryszard Dzieszyński. Synowie sanockiego weterynarza. „Podkarpacie”, s. 8, Nr 20 z 19 maja 1988. 
  4. ↑ Oficerowie. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. [dostęp 2016-11-24].
  5. ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 435.
  6. ↑ Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 181 z 10 sierpnia 1887. 
  7. ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1895. Lwów: 1895, s. 32, 522.
  8. ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 59, 917.
  9. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 1, 13.
  10. ↑ a b c d e f g h i j Kolekcja GiO ↓, s. 2.
  11. ↑ Katarzyna Iwańska. Franciszek Waligórski – poeta z Lwowa i Krosna oraz jego potomkowie. „Wadoviana”. 16, s. 229, 2013. 
  12. ↑ a b c d Kolekcja GiO ↓, s. 4.
  13. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 7.
  14. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 14.
  15. ↑ Dziennik Rozporządzeń Komisji Wojskowej, 1918, R. 1, nr 1, Warszawa 1918, s. 4.
  16. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 398.
  17. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 146.
  18. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 140.
  19. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 341.
  20. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 160.
  21. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 15.
  22. ↑ Stanisław Piekarski: Domy Żołnierza Polskiego. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1997, s. 362. ISBN 83-85389-15-6.
  23. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 114.
  24. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 802.
  25. ↑ Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna. Tom I 1918–1943, Ośrodek KARTA, Warszawa 2007, s. 52–53, ISBN 978-83-88288-92-0.
  26. ↑ Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna. Tom I 1918–1943, Ośrodek KARTA, Warszawa 2007, s. 53–54, ISBN 978-83-88288-92-0.
  27. ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 375.
  28. ↑ Korkuć 2021 ↓, s. 522.
  29. ↑ a b Korkuć 2021 ↓, s. 523.
  30. ↑ Waldemar Strzałkowski, Życiorysy dowódców..., s. 799.
  31. ↑ Korkuć 2021 ↓, s. 528.
  32. ↑ Stanisław Brzeziński, Ryszard Majewski, Henryk Witek, Wyższa Szkoła Oficerska..., s. 47.
  33. ↑ Stanisław Brzeziński, Ryszard Majewski, Henryk Witek, Wyższa Szkoła Oficerska..., s. 78.
  34. ↑ Jarosław Pałka. Ludowe Wojsko Polskie w walce ze zbrojnym polskim podziemiem niepodległościowym (lata 1946 i 1947). „Pamięć i Sprawiedliwość”. 1 (21), s. 143–144, 2013. ISSN 1427-7476. 
  35. ↑ Czesław Grzelak, Wyższa Szkoła Piechoty..., s. 38.
  36. ↑ Korkuć 2021 ↓, s. 534.
  37. ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze
  38. ↑ a b Korkuć 2021 ↓, s. 520.
  39. ↑ Michał Siwiec-Cieleban: Generał Bruno Olbrycht. Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny. Nr 3 (83-94)/1999. s. 87, 94. [dostęp 2016-11-25].
  40. ↑ M.P. z 1947 r. Nr 11, poz. 27 (ISAP) „za bohaterskie czyny w walce z niemieckim najeźdźcą, oraz za wybitne zasługi położone przy organizacji i odbudowie Odrodzonego Wojska Polskiego”.
  41. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923, s. 15.
  42. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 1, 3.
  43. ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 3-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (27 (306)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 2 lipca 1922, s. 15 [dostęp 2025-06-11] (pol.).
  44. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 352 (ISAP)
  45. ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631
  46. ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 9, s. 120, 19 marca 1934. 
  47. ↑ Sveriges statskalender / 1940. Bihang, s. 20
  48. ↑ Order Trzech Gwiazd na piersiach oficerów polskich. „Dziennik Białostocki”, s. 2, 19 listopada 1934. 
  49. ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 20, 11 listopada 1936. 

Bibliografia