Carl Ritter
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód, zajęcie |
geograf |
| Alma Mater | |
| Odznaczenia | |
Carl Ritter (ur. 7 sierpnia 1779 w Quedlinburgu, zm. 28 września 1859 w Berlinie) – niemiecki geograf, uznawany obok Aleksandra Humboldta za twórcę nowożytnej geografii, zwolennik regionalnego ujmowania zjawisk i studiów porównawczych, pierwszy profesor geografii.
Życiorys
Carl Ritter urodził się 7 sierpnia 1779 roku w Quedlinburgu, jako jedno z sześciorga dzieci, w rodzinie pastora F. W. Rittera[1]. Początkowo nauczany był w domu, a jego nauczycielem był Johann Christoph Friedrich GutsMuths (1759–1839)[2]. W 1785 roku wraz z bratem rozpoczął naukę w Philanthropinum w Schnepfenthal, gdzie GutsMuths został zatrudniony jako nauczyciel[2].
W 1796 roku został przewidziany na wychowawcę synów bankiera frankfurckiego Johanna Jakoba Bethmann-Hollwega (1748–1808) i wysłany na studia na uniwersytet w Halle[1]. W latach 1798–1820 pracował dla rodziny Bethmann Hollweg, najpierw jako nauczyciel, a następnie jako towarzysz podróży[1]. Zainteresowany geografią, sam kształcił się w tej dziedzinie. W 1806 roku wydał pracę o nauczaniu geografii – Einige Bemerkungen über den methodischen Unterricht in der Geographie[3]. Towarzyszył najmłodszemu synowi Bethmann-Hollwega Moritzowi Augustowi von Bethmann-Hollweg (1795–1877) podczas jego studiów na uniwersytecie w Getyndze, samemu poświęcając się studiom geograficznym[1].
W 1820 roku Ritter został pierwszym profesorem geografii[4] (niem. Professor der Erd-, Länder-, Völker- und Staatenkunde) na uniwersytecie w Berlinie[1]. Jego wykłady cieszyły się ogromną popularnością, przyciągając 300–400 słuchaczy, do których często dołączał Alexander von Humboldt[5]. Jego studentami byli m.in. rosyjski geograf Piotr Pietrowicz Siemionow-Tian-Szanski (1827–1914), francuski geograf Élisée Reclus (1830–1905) i szwajcarski geograf Arnold Henri Guyot (1807–1884)[5].
W latach 1823–1853 Ritter prowadził zajęcia z geografii w pruskiej szkole wojskowej Preußische Kriegsakademie[5]. W 1829 roku współzałożył berlińskie towarzystwo geograficzne Gesellschaft für Erdkunde, któremu wielokrotnie przewodniczył[1].
Zmarł w Berlinie 28 września 1859 roku[1].
Działalność naukowa
Uważany, obok Alexandra von Humboldta (1769–1859) za twórcę nowożytnej geografii[1]. Ustanowił geografię na stałe jako przedmiot nauczania[1]. Wiele jego prac geograficznych nie ma bibliografii naukowej, wiele z nich pozostało nieukończonych[1]. Według Rittera wiedza o ziemi, nauki przyrodnicze, historia i etnologia łączyły się w jedną, nową naukę – geografię[1]. Opowiadał się za regionalnym ujmowaniem zjawisk i prowadzeniem studiów porównawczych – tak pojmowaną geografię nazywał ziemioznawstwem (niem. Erdkunde)[6]. Geografia fizyczna miała zajmować się związkami między warunkami topograficznymi a przestrzenią życiową człowieka[1]. W tym kontekście Ritter reprezentował kierunek antropocentryczny[6]. Pozostawał pod wpływem idealistycznej filozofii niemieckiej[6].
Jego główne dzieło Die Erdkunde im Verhältnis zur Natur und Geschichte des Menschen (tłum. Geografia w odniesieniu do przyrody i historii ludzkości) (23 tomy, 1822–59), które dotyczy kontynentów Afryki i Azji, zostało starannie przygotowane na podstawie innych publikacji[1]. Nowością było podejście encyklopedyczne i opisanie obszarów pod względem geograficznym, a nie politycznym[1].
Ritter zajmował się także formami (wytworami) typowymi dla poszczególnych krajów (niem. Productenkunde)[3] i pisał prace oparte na własnych doświadczeniach z podróży po Europie[1]. Nie odbywał jednak celowych podróży naukowych, nie prowadził prac terenowych ani pomiarów[1].
Od początku wiązał geografię z kartografią, kreśląc samodzielnie oryginalne mapy ukazujące warunki biogeograficzne czy klimatyczne[1]. Jego mapy izotermiczne cieszyły się uznaniem Heinricha Berghausa (1797–1884), Traugotta Brommego (1802–1866), Alexandra von Humboldta (1769–1859) i Augusta Petermanna (1822–1878)[1]. W 1806 roku Ritter jako pierwszy zastosował wykresy wysokości[1].
W 1845 otrzymał Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Geograficznego[7]. Po śmierci został zapomniany, a jego zasługi były umniejszane ze względu na brak badań własnych[1]. Jego wkład w naukę geografii został doceniony dopiero po II wojnie światowej[1].
Publikacje
Wybór prac podany za Neue Deutsche Biographie[1]:
- Europa, ein geographisch-historisch-statistisches Gemälde für Freunde und Lehrer der Geografie, 1804–1807
- Sechs Karten von Europa mit erklärendem Text, 1806
- Die Erdkunde im Verhältnis zur Natur und Geschichte des Menschen, 1822–59
- Entwurf zu einer Karte von ganzen Gebirgssysteme der Himalaja, 1830
- Hand-Atlas von Afrika in 14 Bilder zur allgemeinen Erdkunde, 1832
- Atlas von Asien in 20 Bilder, 1833-52
- Der tellurische Zusammenhang der Natur und Geschichte in den Productionen der drei Naturreiche, oder: Uber eine geographische Productenkunde. Gelesen in der Akademie der Wissenschaften, 1836
- Einleitung zur allgemeinen vergleichenden Geographie, und Abhandlungen zur Begründung einer mehr wissenschaftlichen Behandlung der Erdkunde, 1852
Odznaczenia i członkostwa
- 1822 – członek Pruskiej Akademii Nauk[6],
- 1842 – Pour le Mérite za Naukę i Sztukę[8].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v NDB 2003 ↓.
- ↑ a b NDB 1966 ↓.
- ↑ a b ADB 1889 ↓.
- ↑ Kish 1978 ↓.
- ↑ a b c Freeman 2016 ↓, s. 101.
- ↑ a b c d Ritter Karl, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-01-01].
- ↑ Medals and Awards – Gold Medal Recipients [online], Royal Geographical Society [zarchiwizowane z adresu 2011-09-27] (ang.).
- ↑ Carl Ritter. orden-pourlemerite.de. [dostęp 2025-04-24]. (niem.).
Bibliografia
- Uta Lindgren: Ritter, Carl. W: Neue Deutsche Biographie (Online-Version). T. 21. 2003, s. 655–656. [dostęp 2020-01-01]. (niem.).
- Ommo Grupe: Guts Muths, Christoph. W: Neue Deutsche Biographie [Online-Version]. T. 7. 1966, s. 350–351. (niem.).
- Friedrich Ratzel: Ritter, Carl. W: Allgemeine Deutsche Biographie [Online-Version]. T. 28. 1889, s. 224–225. (niem.).
- Ritter Karl, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-01-01].
- George Kish: A Source Book in Geography. Harvard University Press, 1978. ISBN 978-0-674-82270-2. [dostęp 2020-01-01]. (ang.).
- T. W. Freeman: Geographers: Biobibliographical Studies. Bloomsbury Publishing, 2016. ISBN 978-1-4742-3077-3. [dostęp 2020-01-01]. (ang.).