Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Cyberchondria


Cyberchondria
Ilustracja
Nadmierne przeglądanie (scrollowanie) mediów społeczniościowych może prowadzić do cyberchondrii
Specjalizacja

Psychiatria, psychologia

Objawy

nadmierne poszukiwanie informacji medycznych w internecie i przeświadczenie o własnej (ciężkiej) chorobie bez obiektywnych przesłanek

Powikłania

wzrost lęku, stresu

Leczenie

psychoterapia

Cyberchondria – nieuzasadnione, wzmożone martwienie się objawami chorobowymi, spowodowane przeglądaniem wyników wyszukiwania lub piśmiennictwa w internecie. Termin cyberchondria jest neologizmem pochodzącym od terminów cyber- i hipochondria[1][2].

Objawy

Wyszukiwanie informacji medycznych w internecie może przynosić korzyści, edukując społeczeństwo na temat natury chorób, ich przyczyn oraz metod zapobiegania i leczenia, co często prowadzi do poczucia większej kontroli nad własnym zdrowiem. W badaniu z 2008 badacze stwierdzili, że osoby korzystające z internetu w celach zdrowotnych czują się bardziej kompetentne i mają większe poczucie kontroli nad sytuacją[3]. Ponadto korzystanie z internetu w celach zdrowotnych wydaje się umożliwiać pacjentom odgrywanie bardziej aktywnej roli w relacjach pacjent–lekarz[4]. Jednocześnie jednak dostęp do takich treści może wywoływać silną niepewność i lęk, gdy niewykształcony medycznie użytkownik dotrze do informacji na temat diagnostyki różnicowej – wiele objawów może być zarówno symptomem choroby niegroźnej czy błahej, jak i rzadkiej, ale potencjalnie śmiertelnej[5].

Termin cyberchondria został wprowadzony przez dziennikarzy, nie medyków, stąd zdefiniowanie cyberchondrii jest trudne[4]. Istnieją dwie koncepcje tego, co może obejmować ten termin. Pierwsza koncepcja podkreśla ścisły związek z lękiem o zdrowie i opisuje cyberchondrię jako nadmierne lub powtarzalne wyszukiwanie informacji medycznych w internecie, które powoduje jeszcze większe narastanie lęku bądź stresu. Drugie, szersze podejście traktuje ją natomiast jako wielowymiarowy syndrom o charakterze lękowo-kompulsywnym. Obejmuje on czasochłonne, samodzielne poszukiwanie informacji w wyszukiwarkach, którym towarzyszą negatywne emocje, powodujące zaniedbywanie innych czynności, oraz częste wizyty u lekarza w poszukiwaniu uspokojenia[6].

W 2013 zaproponowano cztery objawy osiowe cyberchondrii[5][7]:

  • nadmiar
  • kompulsywność
  • niepokój
  • usilne dążenie do potwierdzenia własnych przemyśleń poza internetem

W patogenezie lęku związanego z cyberchondrią pojawia się koncepcja błędnego koła, która polega na tym, że lęk i niepewność wywołują kompulsywne poszukiwanie informacji w internecie, zaś niepokojące informacje odszukane podczas tego procesu prowadzą do narastania lęku, co z kolei znów wzmaga kompulsywne przeglądanie internetu. Proces ten ciężko zatrzymać[8]. Cyberchondrię trudno jest przerwać między innymi dlatego, że każde kolejne wyszukiwanie informacji o objawach przynosi krótkotrwałą ulgę i na chwilę zmniejsza lęk, co z czasem sprawia, że takie zachowanie staje się nawykiem trudnym do przezwyciężenia[9].

Wśród czynników zostrzających lęk wyróżnia się nadmiar informacji, brak definitywnej odpowiedzi na pytania oraz wiele wątpliwej wiarygodności źródeł informacji dostępnych online[6].

Cyberchondria jest więc nieadaptacyjną strategią radzenia sobie z lękiem o zdrowie, która zamiast pomagać, pogarsza i utrwala problem[6].

Powiązanie z innymi zaburzeniami

Cyberchondria łączy w sobie cechy zaburzeń lękowych i obsesyjno-kompulsyjnych z patologicznym korzystaniem z internetu, co czyni ją charakterystycznym dla ery cyfrowej, wieloobjawowym zaburzeniem psychopatologicznym[10]. W jednej z prac naukowych przeanalizowano definicje cyberchondrii występujące w różnych publikacjach i stwierdzono, że najczęściej wspominano w nich o „wzroście lęku” (w 89,8% artykułów), a w dalszej kolejności o „zachowaniu kompulsywnym lub powtarzalnym” (66,1%)[9]. Wykazano, że osoby doświadczające objawów cyberchondrii częściej niż pozostałe osoby doświadczają uciążliwych objawów ze spektrum zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych[4].

Leczenie

Osoby dotknięte problemem cyberchondrii rzadko szukają pomocy bezpośrednio z jej powodu[11].

Leczenie może obejmować psychoterapię poznawczo-behawioralną[4][12]. Podstawą terapii jest, we współpracy z psychoterapeutą, odkrycie co wywołało lawinę nadmiernego korzystania z internetu, jakie są tego konsekwencje oraz dlaczego zachowanie to utrzymuje się pomimo ewidentnie negatywnych skutków. Cele terapeutyczne obejmują redukcję lęku o zdrowie, objawów obsesyjno-kompulsyjnych, nietolerancji niepewności, poszukiwania uspokojenia oraz poprawę radzenia sobie z nadmiarem sprzecznych informacji dostępnych online[11].

Historia i znaczenie

Termin powstał prawdopodobnie jeszcze w XX wieku, gdy internet dopiero zaczynał być szeroko używany przez społeczeństwo. Istnieją pewne kontrowersje co do tego, gdzie termin ten pojawił się po raz pierwszy i komu można go przypisać: głównymi kandydatami są artykuł w The Wall Street Journal z 1999 roku oraz artykuł z 2001 roku opublikowany w The Independent[6].

Wiele prac podkreśla wzrost występowania cyberchondrii na początku pandemii COVID-19, co też doprowadziło do wzrostu zainteresowania badaczy tym zjawiskiem[5][6][13]. Pojawiło się w literaturze naukowej również stwierdzenie, że cyberchondria jest "objawem ubocznym" pandemii[6].

Przyczyn wzrostu zjawiska poszukuje się w tym, że pandemia wywołała powszechny lęk o zdrowie, strach przed zakażeniem, śmiercią oraz przekazywaniem wirusa innym[14]. Lęk w początkowym okresie był potęgowany przez brak skutecznego leczenia i nieprzewidywalność przebiegu pandemii. Dodatkowe czynniki, takie jak izolacja społeczna, brak rzetelnych informacji i problemy ekonomiczne, nasiliły stres oraz objawy lękowe w społeczeństwie, co skłoniło wiele osób do intensywnego wyszukiwania informacji medycznych w internecie, prowadząc do wzrostu cyberchondrii[14]. Spadek zaufania do instytucji publicznych w czasie pandemii sprawił, że ludzie uwierzyli, że informacje o COVID-19 pochodzące z alternatywnych źródeł internetowych, takich jak media społecznościowe, są co najmniej równie wiarygodne, jak te oficjalne[14]. Według badań cyberchondria była częstsza wśród osób, które wykorzystywały media społecznościowe jako główne źródło informacji o COVID-19[6].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Experiences with Web Search on Medical Concerns and Self Diagnosis. [dostęp 2013-01-17].
  2. ↑ Dariusz Jemielniak, Anti-Science: Shortcuts to a Big Idea, Routledge, 2026, s. 105, ISBN 9781041212980, OL: 62439661M (pol.).
  3. ↑ Marc Lemire, Claude Sicotte, Guy Paré. Internet use and the logics of personal empowerment in health. „Health Policy”. 88(1), s. 130-40, Październik 2008. DOI: 10.1016/j.healthpol.2008.03.006. 
  4. ↑ a b c d Sandra K Schenkel i in.. Conceptualizations of Cyberchondria and Relations to the Anxiety Spectrum: Systematic Review and Meta-analysis. „J Med Internet Res”. 23(11), 2021.11.18. DOI: 10.2196/27835. 
  5. ↑ a b c Gemma Mestre-Bach, Marc N Potenza. Cyberchondria: a Growing Concern During the COVID-19 Pandemic and a Possible Addictive Disorder?. „Curr Addict Rep .”. 10(1), s. 77–96, 2023.02.09. DOI: 10.1007/s40429-022-00462-3. 
  6. ↑ a b c d e f g Vladan Starcevic, David Berle, Sandra Arnáez. Recent Insights Into Cyberchondria. „Curr Psychiatry Rep .”. 22(11), 2020.08.27. DOI: 10.1007/s11920-020-01179-8. 
  7. ↑ McElroy E, Shevlin M. The development and initial validation of the cyberchondria severity scale (CSS). „J Anxiety Disord”. 28, s. 259-265, 2013. DOI: 10.1016/j.janxdis.2013.12.007. 
  8. ↑ Natasa Jokic-Begic, Anita Lauri Korajlija, Una Mikac. Cyberchondria in the age of COVID-19. „PLoS One .”. 15(12), 2020.12.17. DOI: 10.1371/journal.pone.0243704. 
  9. ↑ a b Matteo Vismara i in.. Is cyberchondria a new transdiagnostic digital compulsive syndrome? A systematic review of the evidence. „Comprehensive Psychiatry”. 99, Maj 2020. DOI: 10.1016/j.comppsych.2020.152167. 
  10. ↑ Stefanie M. Jungmann. Is cyberchondria specific to hypochondriasis?. „Journal of Anxiety Disorders”. 102, Marzec 2024. DOI: 10.1016/j.janxdis.2023.102798. 
  11. ↑ a b Vladan Starcevic. Keeping Dr. Google under control: how to prevent and manage cyberchondria. „World Psychiatry .”. 22(2), s. 233–234, 2023.05.09. DOI: 10.1002/wps.21076. 
  12. ↑ Brown RJ, Skelly N, Chew-Graham CA. Online health research and health anxiety: a systematic review and conceptual integration. „Clin Psychol Sci Pract.”. 27(2), 2020. DOI: 10.1111/cpsp.12299. 
  13. ↑ Yi Yang, Na Ta, Zhanghao Li. Investigating the Obsessive and Compulsive Features of Cyberchondria: A Holistic Review. „Front Psychol”, 2022.06.04. DOI: 10.3389/fpsyg.2022.897426. 
  14. ↑ a b c Ceren Varer Akpinar i in.. Cyberchondria and COVID-19 anxiety and internet addiction among nursing students. „Curr Psychol”. 42(3), s. 2406–2414, 2022.08.28. DOI: 10.1007/s12144-022-04057-z.