Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Edwin Norbert Wagner


Edwin Norbert Wagner
Ilustracja
Edwin Wagner wygłaszający przemówienie podczas zjazdu członków Związku Inwalidów Wojennych RP na Rynku Głównym w Krakowie w czerwcu 1938
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia

6 czerwca 1899
Frysztak

Data i miejsce śmierci

luty 1944
Warszawa lub Oświęcim

Przebieg służby
Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier,
Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia

Edwin Norbert Wagner (ur. 6 czerwca 1899 w Frysztaku, zm. w lutym 1944 w Warszawie lub Oświęcimiu) – polski polityk, legionista, poseł na Sejm III, IV i V kadencji w II RP, działacz BBWR i OZN, prezes Związku Inwalidów Wojennych RP, członek Polskiego Związku Wolności, major piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Edwin Norbert Wagner urodził się 6 czerwca 1899 roku we Frysztaku, w rodzinie Józefa, urzędnika sądowego, i Amelii z domu Probst. W młodości działacz skautingowy.

Podczas I wojny światowej walczył w szeregach 9 kompanii 6 pułku piechoty Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym wcielony do armii austriackiej. W latach 1917–1920 student prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Później w armii polskiej – brał udział w walkach o Lwów oraz w wojnie polsko-bolszewickiej, dochodząc do stopnia majora. W wyniku ran odniesionych w bitwie nad Berezyną, stracił wzrok.

W dniu 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 506. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W 1923 roku, pomimo orzeczonej niezdolności do służby wojskowej, pozostawał w stanie czynnym, w 2 pułku piechoty Legionów w Pińczowie[1][2]. Z dniem 31 grudnia 1924 roku został przeniesiony w stan spoczynku z „powodu trwałej niezdolności do służby wojskowej, stwierdzonej na podstawie przeprowadzonej superrewizji”[3].

W wyniku tego wydarzenia zaangażował się w działalność społeczną w organizacjach grupujących inwalidów wojennych. Wraz z por. Stanisławem Kłakiem był współzałożycielem utworzonego w lutym 1922 Małopolskiego Związku Ociemniałych Żołnierzy „Spójnia” we Lwowie i został jego pierwszym przewodniczącym, po czym w 1925 został zastąpiony przez por. Kłaka na tym stanowisku[4]. Był także prezesem Związku Ociemniałych Żołnierzy RP i Związku Inwalidów Wojennych RP (lata 1933–1939). Sprawował również funkcję jednego z trzech wiceprzewodniczących Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Działał także w międzynarodowych organizacjach kombatanckich. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VI i był wówczas w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI[5]. W listopadzie 1937 w Paryżu został wybrany wiceprezesem Federacji Międzysojuszniczej Byłych Kombatantów (FIDAC) i jednocześnie przewodniczącym sekcji polskiej[6].

Z listy państwowej Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem wszedł w skład Sejmu III, IV[7] i V kadencji (odpowiednio z okręgu wyborczego nr 70, 70 i 72). Był działaczem piłsudczykowskiego Obozu Zjednoczenia Narodowego. W 1937 był członkiem zarządu lwowskiego Obozu Zjednoczenia Narodowego[8]. Pełnił mandat radnego Rady Miasta Lwowa[9].

Podczas okupacji niemieckiej współorganizował Polski Związek Wolności. Aresztowany przez Niemców 12 stycznia 1941 wraz z żoną, zwolniony 15 marca tegoż roku (żonę zwolniono 24 grudnia 1943)[9]. Ponownie aresztowany 13 stycznia 1944 (po dwóch dniach poinformowano jego córkę o jego zwolnieniu)[9]. Został zamordowany przez okupantów, jedna dokładna data i miejsce śmierci nie są znana. Najprawdopodobniej zginął pod koniec lutego 1944 na Pawiaku lub[9] w ostatnich dniach 1944 w KL Auschwitz.

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 128, 404.
  2. ↑ Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 23 marca 1922 roku o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów „oficerowie inwalidzi, którzy mimo swego inwalidztwa nadają się do pełnienia służby wojskowej, mogą stosownie do uznania Ministra Spraw Wojskowych być pozostawieni w stanie czynnym”.
  3. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 120 z 12 listopada 1924 roku, s. 671.
  4. ↑ Iwona Śledzińska-Katarasińska: W stronę światła. jozefszczurek.pl. [dostęp 2018-10-10].
  5. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 326, 970.
  6. ↑ Odznaczenie nowego w iceprezesa Fidacu. „Wschód”. Nr 66, s. 10, 20 listopada 1937. 
  7. ↑ Scriptor (opr.): Sejm i Senat 1935–1940 IV kadencja. Warszawa: nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1936, s. 225.
  8. ↑ Zarząd lwowski Obozu Zjednoczenia Narodowego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 80 z 10 kwietnia 1937. 
  9. ↑ a b c d Żałobny rejestr lwowski. „Biuletyn”. Nr 24, s. 102, Czerwiec 1973. Koło Lwowian w Londynie. 
  10. ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 3390 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1608)
  11. ↑ a b c d e f g Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 771. [dostęp 2021-05-12].
  12. ↑ M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410 (ISAP) „za zasługi na polu pracy społecznej”.
  13. ↑ M.P. z 1932 r. Nr 140, poz. 172 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  14. ↑ M.P. z 1929 r. Nr 274, poz. 630 (ISAP) „za zasługi na polu pracy niepodległościowej”.
  15. ↑ Prezydent Ignacy Mościcki dekoruje Krzyżem Oficerskim orderu Odrodzenia Polski prezesa Związku Ociemniałych Inwalidów Wojennych mjr Erwina Wagnera. Obok stoi wiceprezes Zarządu Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny rotmistrz rezerwy Józef Swirysz-Ryszkiewicz.. Narodowe Archiwum Cyfrowe. [dostęp 2010-02-21]. (pol.).
  16. ↑ Odznaczenia. „Życie Polityczne”, s. 4, Nr 220 z 11 sierpnia 1938. 
  17. ↑ Historia 6 Pułku Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego, tom I, Tradycja, Główna Drukarnia Wojskowa, Warszawa 1939, s. 246.

Bibliografia