Ernst Mach
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| profesor nauk fizycznych | |
| Alma Mater | |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia | |
Ernst Mach (ur. 18 lutego 1838 w Chrlicach koło Brna, dziś Brno-Chrlice, zm. 19 lutego 1916 w Haar koło Monachium[1]) – austriacki uczony: fizyk, filozof i historyk nauki; profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego, a wcześniej Uniwersytetu Karola w Pradze i Uniwersytetu w Grazu.
Mach przedstawiał empiryzm poznawczy oraz pozytywizm. Krytykował używane przez Newtona pojęcia bezwzględnej przestrzeni i czasu jako nienaukowe. To zaprowadziło Macha do pewnej hipotezy na temat bezwładności, nazwaną później zasadą Macha, a która stała się jedną z inspiracji dla Einsteina do stworzenia ogólnej teorii względności[2].
Życiorys
Studia wyższe z zakresu matematyki ukończył w Wiedniu. W latach 1864–1867 wykładał fizykę na uniwersytecie w Grazu, następnie był wykładowcą w Pradze. W latach 1895–1901 prowadził katedrę filozofii na uniwersytecie w Wiedniu.
W późniejszym życiu deklarował się jako socjalista i ateista[3].
Został pochowany na Cmentarzu Północnym w Monachium.
Dorobek naukowy
Fizyka
W swych pracach zajmował się zjawiskami z zakresu mechaniki (zasada Macha), aerodynamiki, optyki i termodynamiki. Od jego nazwiska nazwano:
- liczbę Macha (skrót Ma)
- złudzenie optyczne – pasmo Macha
Filozofia
Mach jako filozof jest zaliczany do empiriokrytycyzmu, zwanego też „drugim pozytywizmem”. Podobnie jak Richard Avenarius krytykował język dawnej metafizyki i dążył do unaukowienia filozofii. Podstawą wiedzy mogą być jedynie wrażenia, przy czym nie są one ani zmysłowe, ani psychiczne, lecz zależą od relacji w jaki wchodzi się z przedmiotami. Zależą one od stałych dyspozycji organizmów do doświadczania świata. Wiedza ma charakter relacyjny i niezależnie od jej rodzaju (czy to wiedza potoczna, czy naukowa, ma pododbne podstawy. Jej podstawą jest „zasada ekonomii myślenia”[4]. Zgodnie z nią najbardziej skrótowy opis zjawisk pozwala zaoszczędzić wysiłek wkładany w przedstawianie faktów. Opis winien ograniczać się do odpowiadających wrażeniom „elementów” i ich trwalszych zespołów – „ciał”[4]. Ten punkt widzenia kwestionował tradycyjne wymaganie stawiane nauce, aby dostarczała absolutnej wiedzy, i wpłynął istotnie na rozwój logicznego pozytywizmu.
Krytyka
Niels Bohr uważał, że Mach przez swą krytykę atomistyki prowadzoną z pobudek metafizycznych wyrządził szkodę nauce[5].
Niektóre prace
- 1883: Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt
- 1888: II wydanie niemieckojęzyczne
- 1893: The Science of Mechanics, tłum. Thomas J. McCormack, autoryzowane
- 1897: III wydanie niemieckojęzyczne
- 1901: IV wydanie niemieckojęzyczne
- 1902: II wydanie anglojęzyczne, podtytuł A critical and historical account of its development
- 1919: III wydanie anglojęzyczne
- 1886: Die Analyse der Empfindungen
- 1906: Erkenntnis und Irrtum (Percepcja i błąd)
- 1921: Die Prinzipien der physikalischen Optik
- 1926: The Principles of Physical Optics
Zobacz też
- Peter Salcher – fotograf współpracujący z uczonym, który m.in. wykonał pierwszą na świecie fotografię pocisku w locie
- Ludwig Boltzmann – adwersarz Macha
Przypisy
- ↑ Mach Ernst, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02].
- ↑ Bohdan Chwedeńczuk, Filozofia w Analizie wrażeń, [w:] Ernst Mach, Analiza wrażeń, Warszawa: PWN, 2009, XIII.
- ↑ Robert S. Cohen, Raymond J. Seeger, Ernst Mach: Physicist and Philosopher, Springer Netherlands, 31 grudnia 1975, s. 158, ISBN 978-90-277-0016-2 [dostęp 2025-06-01].
- ↑ a b Mackiewicz 2008 ↓, s. 47.
- ↑ Teoria poznania w Niemczech: neokantyzm i empiriokrytycyzm. W: Władysław Tatarkiewicz: Historia filozofii. Wyd. XXII. T. III: Filozofia XIX wieku i współczesna. Warszawa: PWN, 2007, s. 122. ISBN 978-83-01-14466-1.
Bibliografia
- Tadeusz Malinowski: Lotnicy świata. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985. ISBN 83-206-0495-8.
- Witold Mackiewicz, Filozofia współczesna w zarysie, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008.