Frank Gehry
Frank Gehry (2010) | |
| Imię i nazwisko |
Frank Owen Gehry |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
28 lutego 1929 |
| Data i miejsce śmierci |
5 grudnia 2025 |
| Narodowość | |
| Alma Mater |
Uniwersytet Południowej Kalifornii |
| Dziedzina sztuki |
architektura |
| Epoka |
dekonstruktywizm |
| Ważne dzieła | |
|
Muzeum Guggenheima w Bilbao, Walt Disney Concert Hall, 8 Spruce Street, Budynek Fundacji Louis Vuitton | |
| Odznaczenia | |
Zwrócone: | |
| Nagrody | |
|
| |
Frank Owen Gehry, pierwotnie Goldberg (ur. 28 lutego 1929 w Toronto, zm. 5 grudnia 2025 w Santa Monica[1]) – kanadyjsko-amerykański architekt żydowskiego pochodzenia, projektant form przemysłowych, jeden z głównych przedstawicieli dekonstruktywizmu. Laureat Nagrody Pritzkera z 1989[2].
Życiorys





Gehry przyszedł na świat jako Frank Owen Goldberg 28 lutego 1929 roku w Toronto w Kanadzie. Rodzina Gehry’ego wywodzi się z Polski[3]. Jego matka urodziła się w Łodzi, a dziadkowie zostali pochowani na cmentarzu żydowskim w Łodzi.
W 1947 Gehry przeniósł się z rodziną do Kalifornii, gdzie do 1954 studiował architekturę na University of Southern California w Los Angeles, a następnie urbanistykę na Harvardzie. W tym samym roku zmienił również swoje nazwisko na Gehry[4]. Zaczął karierę zawodową pracując dla Victora Gruena i firmy architektonicznej Pereira & Luckman. Po powrocie z krótkookresowej pracy w Paryżu, założył własne biuro architektoniczne w 1962[5]. Mieszkał w Santa Monica[6]. W 2002 jego pracownia zmieniła nazwę z Frank O. Gehry & Associates na Gehry Partners[7].
Styl projektów
Od początku kariery Gehry sprzeciwiał się w swoich projektach modernizmowi, stawiając na większe wyrażanie ekspresji czy indywidualności[7]. Budynki Gehry’ego mają cechy kolażu złożonego z powyginanych brył o powierzchni wykonanej z różnych i w tradycyjnej architekturze nieprzystających do siebie materiałów (tytan, beton, kamień, tynk, siatka druciana itd.). Gehry zaskakuje również niekonwencjonalnymi zestawieniami barw. Charakterystyczne i łatwo kojarzone z architektem są silnie przechylone ściany i pofalowane płaszczyzny[8].
Jest jednym z najsłynniejszych reprezentantów dekonstruktywizmu. Jego architektura jest zorientowana przede wszystkim na efekt zewnętrzny, świadomie wywołując szok poprzez kontrast z tradycyjną przestrzenią miejską.
Krytycy Gehry’ego wskazują na miałkość projektów wnętrz i banalizm układów funkcjonalnych. Często zarzuca mu się też ograniczanie się do tego samego repertuaru zmanierowanych form.
Dzieła
- biurowiec Chiat/Day/Mojo w Venice w Kalifornii, 1975–1991 (z Coosje van Bruggenem i Claesem Oldenburgiem)
- dom własny w Santa Monica w Kalifornii, 1977–1979
- California Aerospace Museum w Santa Monica, 1982–1984
- Vitra Design Museum w Weil am Rhein, 1989
- American Center w Paryżu, 1991–1994
- Lokal socjalny w Frankfurt-Schwanheim, 1994
- Weisman Art Museum Uniwersytetu Minnesota
- Centrum Komunikacji i Technologii w Bad Oeynhausen, 1991–1995
- Muzeum Guggenheima w Bilbao, 1991–1997
- Tańczący dom w Pradze, 1995
- Fundacja Louis Vuitton w Paryżu[9]
- Neuer Zollhof w Düsseldorfie, 1997–1999
- Experience Music Project and Science Fiction Museum and Hall of Fame w Seattle, 2000–2004
- wieżowiec Gehry-Tower w Hanowerze, 2000–2001
- budynek DZ BANK przy Pariser Platz w Berlinie, 2001
- Kładka BP w Chicago, 2004
- MARTa-Museum w Herfordzie, 2001–2005
- wieżowiec 8 Spruce Street w Nowym Jorku, 2006–2010
Odznaczenia
- Prezydencki Medal Wolności – 2016[10]
- National Medal of Arts – 1998[11]
- Krzyż Wielki Orderu Karola Wielkiego (Andora, 2008, zwrócony)[12]
Przypisy
- ↑ Frank O. Gehry, Titan of Architecture, Is Dead at 96
- ↑ Frank Gehry Laureat Nagrody Pulitzera w dziedzinie architektury w 1989 roku na stronie www.pritzkerprize.com.
- ↑ Warsaw Jewish Museum In Poland.
- ↑ Biography of Frank Gehry | Guggenheim Museum Bilbao [online], Guggenheim Bilbao [dostęp 2022-02-27] (ang.).
- ↑ Condé Nast, 31 Spectacular Buildings Designed by Frank Gehry [online], Architectural Digest, 2 października 2014 [dostęp 2022-02-27] (ang.).
- ↑ Condé Nast, Step Inside Architect Frank Gehry's Santa Monica Dream House [online], Architectural Digest, 13 marca 2019 [dostęp 2022-02-27] (ang.).
- ↑ a b Sztuka Architektury, Znany architekt Frank Gehry kończy 90 lat [online], Sztuka Architektury, 28 lutego 2019 [dostęp 2022-02-27] (pol.).
- ↑ Gehry Frank, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-02-27].
- ↑ Fundacja Louis Vuitton projektu Franka Gehry’ego. label-magazine.com. [dostęp 2019-11-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-10)].
- ↑ Piękny gest Obamy na koniec kadencji. Medale Wolności dla Michaela Jordana, Roberta De Niro, Diany Ross i.... gazeta.pl, 2016-11-23. [dostęp 2016-11-23].
- ↑ Lista Odznaczonych Narodowym Medalem Sztuki. nea.gov. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-26)]..
- ↑ El País de les Ordes Perdudes | Bondia [online], bondia.ad [dostęp 2025-09-10] (kat.).