Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Harpagus


Harpagus – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziniy jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce (Meksyk, Belize, Gwatemala, Honduras, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia, Wenezuela, Trynidad i Tobago, Gujana, Surinam, Gujana Francuska, Brazylia, Ekwador, Peru, Boliwia, Paragwaj i Argentyna)[5].

Morfologia

Długość ciała 60–104 cm, rozpiętość skrzydeł 159–234 cm; masa ciała 1600–7200 g; samice są większe i cięższe od samców[5].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1824 roku irlandzki zoolog Nicholas Aylward Vigors w artykule zatytułowanym Szkice ornitologiczne, czyli uwagi na temat głównych pokrewieństw niektórych większych grup ptaków, opublikowanym w czasopiśmie „The Zoological journal”[1]. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) cykadojad rdzawopierśny (H. bidentatus).

Etymologia

  • Harpagus: łac. harpago ‘drapieżna osoba, harpia’, od gr. ἁρπαζω harpazō ‘chwytać lub nosić z przemocą’ (por. Harpagus (VI wiek p.n.e.), perski generał, który został zmuszony do zjedzenia mięsa z własnego syna)[6].
  • Bidens: łac. bidens, bidentis ‘mieć dwa zęby, dwuzębny’, od bi- ‘dwu-, podwójny’, od bis ‘dwukrotny’; dens, dentis ‘ząb’[7]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[8] lub Falco bidentatus Latham, 1790.
  • Diodon: epitet gatunkowy Falco diodon Temminck, 1823; gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; οδων odōn, οδοντος odontos ‘ząb’[9]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Diodon brasiliensis Lesson, 1830 (= Falco diodon Temminck, 1823); (absolutna tautonimia) Falco diodon Temminck, 1823[9]
  • Diplodon: gr. διπλος diplos ‘podwójny’; οδων odōn, οδοντος odontos ‘ząb’[10]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[11]: Falco bidentatus Latham, 1790.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki[12]:

Uwagi

Przypisy

  1. ↑ a b N.A. Vigors. Sketches in Ornithology; or, Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. „The Zoological journal”. 1, s. 338, 1824. (ang.). 
  2. ↑ J.B. von Spix: Avium species novae, quas in itinere per Brasiliam annis MDCCCXVII-MDCCCXX. T. 1. Monachii: Typis Franc. Seraph. Hübschmanni, 1824, s. 14. (łac.).
  3. ↑ R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 95. (fr.).
  4. ↑ Ch.L. Nitzsch: System der Pterylographie. Nach seinen handschriftlich aufbewahrten Untersuchungen verfasst. Halle: E. Anton, 1840, s. 93. (niem.).
  5. ↑ a b D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Harpagus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-10-22] (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  6. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Harpagus [dostęp 2022-02-02].
  7. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Bidens [dostęp 2022-02-02].
  8. ↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Accipitres, or Diurnal Birds of Prey, in the Collection of the British Museum. Cz. 1. Printed by order of the Trustees: London, 1874, s. 360, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).
  9. ↑ a b The Key to Scientific Names ↓, Diodon [dostęp 2022-02-02].
  10. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Diplodon [dostęp 2022-02-02].
  11. ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 5. (ang.).
  12. ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-16].

Bibliografia

  • The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).