Hiacynt wodny
| Systematyka[1][2] | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
eichornia gruboogonkowa |
| Nazwa systematyczna | |
| Pontederia crassipes Mart. Nov. Gen. Sp. Pl. Bras. 1: 9 (1823)[3] | |
Pontederia gruboogonkowa[4][5], eichornia gruboogonkowa[6], hiacynt wodny[5] (Pontederia crassipes) – gatunek rośliny wodnej z rodziny rozpławowatych (Pontederiaceae). Nazwa zwyczajowa w języku polskim i w wielu innych nawiązuje do podobieństwa kwiatostanów tej rośliny do kwiatostanów hiacyntów (Hyacinthus). Pochodzi z tropikalnej Ameryki (Amazonii), ale rozprzestrzeniony został w tropikach i ciepłych rejonach wszystkich kontynentów.
Uznany został za jeden ze 100 najbardziej inwazyjnych gatunków na świecie[7].

Morfologia
- Pokrój
- Roślina wodna, o grubych, pełzających, walcowatych kłączach. Jej liście zebrane w rozetę unoszą się na wodzie, kwiaty kwitną ponad wodą. Wielkość rośliny uzależniona jest od zawartości składników odżywczych w wodzie (im bardziej żyzna woda, tym większe rośliny); waha się od ok. 20 do 50 cm[5].
- Liście
- Liście duże, zielone, błyszczące, z okrągławą lub nerkowatą blaszką liściową o długości do 15 cm, z rozdętymi ogonkami, pełniącymi funkcję pływaków[5].
- Kwiaty
- Kwiaty z 6 płatkami barwy jasnoniebieskiej do fioletowej, najwyższy płatek z żółtą plamą. Kwiaty zebrane w kłosokształtny kwiatostan, podobny jak u hiacynta, osiągający do 35 cm wysokości. Poszczególne kwiaty do 6 cm średnicy, z 6 łukowato wygiętymi ku górze pręcikami[5].
- Owoce
- Zielone torebki do 1,5 cm długości, otoczone pozostałościami okwiatu. Zawierają liczne, oskrzydlone nasiona[5].
Biologia
Poza swoją ojczyzną nie owocuje i rozmnaża się tylko wegetatywnie przez fragmentację organów. Z jednej rośliny-matki wyrastać mogą setki roślin potomnych połączonych stolonami, tworzących pływające kobierce. W polskich warunkach jest rośliną jednoroczną. Kwitnie w ciepłej wodzie (w temperaturze powyżej 20 °C).
Ekologia
Rośnie w wodach stojących i wolno płynących[5]. Z powodu szybkości rozmnażania i zarastania powierzchni wody roślina jest bardzo szkodliwa, szczególnie dla hodowli ryb (utrudnia dopływ tlenu). Wypiera rodzime gatunki roślin, a nawet może powodować utrudnienia w żegludze. Stwarza dogodne warunki do namnażania się moskitów. Z tych wszystkich powodów znana jest też pod nazwą „zarazy wodnej”[8]. W niektórych krajach wprowadzono zakaz wprowadzania jej do wód powierzchniowych (np. Wielka Brytania[9], Teksas[10]). W roku 1944 w stanie Luizjana straty z tego powodu osiągnęły sumę 37 milionów dolarów a roślinę nazwano „chwastem miliona dolarów”[11]. Na terenie Unii Europejskiej została ujęta na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie. Zabronione jest wprowadzanie tej rośliny do środowiska (poza ściśle określonymi sytuacjami)[12][13][14]. W Polsce jej występowanie ograniczone jest do wód podgrzanych przez zespół elektrowni konińskich[15].
Zastosowanie
Pierwotnie rozprzestrzeniona została jako roślina ozdobna. Ze względu na silny wzrost wykorzystywana jest jako pasza do karmienia świń[5], a z powodu odporności na zanieczyszczenia bywa uprawiana w wodach zanieczyszczonych[8]. Późną jesienią, po wykorzystaniu w oczyszczaniu ścieków, może być przeznaczona na kompost. Bywa też stosowana do wytwarzania koszy i innych wyrobów plecionych.
Rośliny tego gatunku stanowią surowiec do produkcji biodegradowalnego tworzywa Hyapak, będącego zamiennikiem plastiku[16].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-16] (ang.).
- ↑ Pontederia crassipes Mart., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-12-27].
- ↑ Jolanta Jańczyk-Węglarska: Użyteczne rośliny tropików: szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008. ISBN 978-83-61320-17-3.
- ↑ a b c d e f g h Jens Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 260. ISBN 83-7311-378-9.
- ↑ Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Lowe S., Browne M., Boudjelas S., De Poorter M., 100 of the World’s Worst Invasive Alien Species A selection from the Global Invasive Species Database., The Invasive Species Specialist Group (ISSG) a specialist group of the Species Survival Commission (SSC) of the World Conservation Union (IUCN), 2004 [dostęp 2024-11-18].
- ↑ a b Lisowski Stanisław 1998. Świat roślinny tropików. Wydawnictwo Sorus, Poznań, s. 72. ISBN 83-85599-78-9.
- ↑ Plantlife: Non-native invasive plants
- ↑ North American Invasive Aquatic Plants and Animals
- ↑ Akwarystyka Nr 4/75. [dostęp 2011-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-23)].
- ↑ Przepisy prawne dotyczące gatunków obcych. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2022-05-22].
- ↑ L_2017182PL.01003701.xml [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2020-01-27].
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów, [w:] Dz.U.2022.2649 [online], sip.lex.pl [dostęp 2023-01-24].
- ↑ Mateusz Draga i inni, Alien aquatic plants in Poland: Temporal and spatial distribution patterns and the effects of climate change, „Global Ecology and Conservation”, 55, 2024, e03247, DOI: 10.1016/j.gecco.2024.e03247, ISSN 2351-9894 [dostęp 2024-10-24].
- ↑ Home - HyaPak [online] [dostęp 2026-07-08] (ang.).