Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Identification Friend or Foe


Identyfikacja swój-obcy (ang. identification friend or foe, IFF) – system rozpoznawania stosowany przede wszystkim w lotnictwie wojskowym, jak i cywilnym, do określania rodzaju i przynależności państwowej statku powietrznego lub innej jednostki[1]. Do poprawnego działania systemu wymagany jest interrogator oraz transponder. Interrogator wysyła zapytanie do transpondera, po czym transponder odpowiada na zapytanie w określony sposób[2]. Wywodzi się z czasów II wojny światowej[1]. Podczas II wojny światowej system stosowany był przez lotnictwo Stanów Zjednoczonych do odróżniania samolotów amerykańskich od maszyn wrogich, dzięki zastosowaniu unikalnego kodu identyfikującego amerykańskie transpondery lotnicze[potrzebny przypis] System spełniał rolę drugoplanowego układu radarowego, pracując całkowicie odrębnie i niezależnie od podstawowego radaru, który śledzi jedynie odbicie wiązki elektromagnetycznej od powierzchni innego statku powietrznego, przy czym często obydwa systemy używały do wizualizacji kineskopu[1]. System, który początkowo używany był wyłącznie do rozróżnienia między maszynami własnymi oraz wrogimi, ewoluował z czasem przybierając ostatecznie postać IFF, używanego w różnych trybach, w tym także do odróżniania cywilnych i zagranicznych statków powietrznych.

Zasada działania

IFF jest systemem „kooperacyjnym” (wymaga współpracy identyfikowanego obiektu): interrogator wysyła zapytanie, a transponder generuje odpowiedź zawierającą zakodowane informacje identyfikacyjne i (zależnie od trybu) dodatkowe dane[2]. W praktyce rozwiązania IFF/SSR wykorzystują wspólne łącze radiowe 1030/1090 MHz: 1030 MHz jest używane do interrogacji, a 1090 MHz do odpowiedzi transpondera oraz części transmisji spontanicznych (tzw. squitter, np. w ADS-B)[3].

W kontrolowanej przestrzeni powietrznej w lotnictwie cywilnym (i w lotnictwie wojskowym wykonującym loty w tej przestrzeni) wykorzystywane są transpondery odpowiadające na zapytania radarów wtórnych wyposażonych w interrogator[2].

Tryby pracy

Istnieją dwa główne tryby pracy systemu:

  1. SIF (z ang. selective identification facility) – tryb jawny
  2. SM (z ang. secure mode) – tryb tajny, uruchamiany w przypadku wojny lub w celu sprawdzenia jego działania

System SIF może być używany w różnych trybach:

  1. MOD 1 (M1) – wykorzystywany w operacjach taktycznych
  2. MOD 2 (M2) – wykorzystywany do identyfikacji indywidualnej (stały kod transpondera)
  3. MOD 3/A (M3/A) – wykorzystywany do identyfikacji ruchu lotniczego (kod „squawk”)[4].
  4. MOD C (MC) – wykorzystywany do określania wysokości lotu samolotu (wysokość barometryczna)[4].

W systemach radaru wtórnego (SSR) stosowany jest także:

  1. MOD S (MS) – tryb wykorzystujący niepowtarzalny 24-bitowy adres statku powietrznego (tzw. adres ICAO)[4][5].

W lotnictwie cywilnym w trybie Mode A/3A transponder przekazuje czterocyfrowy kod (4096 możliwych kombinacji), a w trybie Mode C – dodatkowo informację o wysokości barometrycznej[6][4]. W trybie Mode S możliwe jest przekazywanie m.in. identyfikacji statku powietrznego, wysokości barometrycznej oraz (w zależności od wyposażenia) rozszerzonych funkcji, w tym transmisji extended squitter dla ADS-B oraz zrzutowania danych pochodzących z systemów pokładowych (tzw. enhanced surveillance)[6][2].

W zastosowaniach wojskowych (obok trybów jawnych) używa się trybów szyfrowanych, w tym Mode 4 i Mode 5.[4] W NATO Mode 5 opisuje się jako tryb, w którym na zakodowane zapytanie transponder odpowiada zakodowaną odpowiedzią, co ma umożliwiać odróżnianie statków powietrznych własnych od przeciwnika[2][7].

Odpowiedni rodzaj pracy systemu włącza operator naciskając odpowiedni klawisz wyboru modu na płycie czołowej interrogatora lub pulpitu sterującego. Mody cyfrowe przyjmuje się jako wojskowe, a literowe jako cywilne. W praktyce tryby 1 i 2 są przeznaczone głównie do zastosowań wojskowych, natomiast tryby 3/A i C są wykorzystywane w kontroli ruchu lotniczego (również przez lotnictwo wojskowe wykonujące loty w przestrzeni kontrolowanej)[4][6].

Odpowiedź obiektu

Odpowiedź transpondera zależy od trybu pracy i może obejmować m.in.:

  1. kod identyfikacyjny (np. „squawk”, cztery cyfry)[2][6].
  2. dane o wysokości barometrycznej (Mode C)[2][4].
  3. identyfikację statku powietrznego oraz adres Mode S (24-bitowy adres ICAO)[4][5][6].
  4. dane zależne od wyposażenia/trybu, w tym transmisje ADS-B (extended squitter) i wybrane dane pochodzące z systemów pokładowych (EHS)[6][3][2].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c IFF - FRIEND OR FOE, Imperial War Museums, marzec 1941 [dostęp 2026-03-05] (ang.).
  2. ↑ a b c d e f g h Michał Fiszer, Jacek Fiszer, 1470. dzień wojny. Friendly fire. Zestrzelenia swoich samolotów zdarzają się na każdej wojnie [online], Polityka.pl, 4 marca 2026 [dostęp 2026-03-05] (pol.).
  3. ↑ a b How can the military help alleviate radio frequency congestion [online], EUROCONTROL, 6 grudnia 2019 [dostęp 2026-03-05] (ang.).
  4. ↑ a b c d e f g h Jan Kołakowski, Identyfikacja z zastosowaniem radaru wtórnego [online], Polska Agencja Żeglugi Powietrznej [dostęp 2026-03-05] (pol.).
  5. ↑ a b Przydzielenie kodu transpondera mode-S [online], Urząd Lotnictwa Cywilnego, 22 marca 2023 [dostęp 2026-03-05] (pol.).
  6. ↑ a b c d e f FAA Order JO 7110.65 / Aeronautical Information Manual (AIM) – Appendix 4 (Item 10b Surveillance Capabilities) [online], Federal Aviation Administration [dostęp 2026-03-05] (ang.).
  7. ↑ Mark XIIA Identification Friend or Foe (IFF) Mode 5 [online], Director, Operational Test and Evaluation (U.S. Department of Defense), 2013 [dostęp 2026-03-05] (ang.).