Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Izydor Modelski


Izydor Modelski
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia

10 maja 1888
Lwów, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

25 września 1962
Waszyngton, USA

Przebieg służby
Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne
ludowe Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Jednostki

PKU Łuniniec

Stanowiska

komendant PKU

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska
obrona Lwowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa

Odznaczenia

Izydor Modelski (ur. 10 maja 1888 we Lwowie[1], zm. 25 września 1962 w Waszyngtonie) – doktor filozofii, działacz niepodległościowy i społeczny, generał dywizji ludowego Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Izydor Modelski

Syn Teofila i Rozalii z domu Widackiej, urodzony 10 maja 1888 we Lwowie[2]. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim, działając jednocześnie w latach 1910–1914 w „Zarzewiu” i Polskich Drużynach Strzeleckich[3].

W czasie I wojny światowej, 14 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich[4]. Początkowo, do 4 października tego roku służył w 3 kompanii I baonu 1 pułku piechoty, a następnie w Baonie Uzupełniającym w Suchej[4]. Do lipca 1917 służył w I Brygadzie Legionów na stanowiskach: dowódcy plutonu, komendanta szkoły podoficerskiej, dowódcy batalionu 6 pułku piechoty, komendanta szkoły oficerskiej. W 1917 pełnił służbę w Głównym Urzędzie Zaciągu do Wojska Polskiego na stanowisku komendanta Inspektoratu w Grodzisku. 26 czerwca 1917 „promował się na Uniwersytecie Lwowskim na doktora filozofii”[5]. Po kryzysie przysięgowym internowany w Beniaminowie.

Po uwolnieniu służył w Polskiej Sile Zbrojnej i następnie w Wojsku Polskim. Komendant garnizonu Warszawa (major z listopada 1918). Dowódca Grupy Operacyjnej własnego imienia w ramach Armii „Wschód” w walkach z Ukraińcami w rejonie Lwowa, Przemyśla i w Małopolsce Wschodniej (listopad 1918–1919)[6]. W okresie czerwiec 1919–1920 w sztabie gen. Józefa Hallera, kwatermistrz Armii, potem w Oddziale IV Sztabu Generalnego. Podpułkownik z 1 czerwca 1919. Na froncie bolszewickim dowódca 79 pułku piechoty od czerwca do lipca 1920. Po wojnie członek Najwyższej Komisji Opiniującej przy Naczelnym Wodzu – do 1922. Za postawę wykazaną w czasie walk o oswobodzenie Galicji Wschodniej[7] podczas wojny polsko-ukraińskiej, 10 sierpnia 1922 otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy[8].

3 listopada 1922 został przeniesiony do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza II Kursu Doszkolenia. Z dniem 15 października 1923, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do Departamentu I Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. 31 marca 1924 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 21. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Następnie pełnił służbę w Inspektoracie Armii Nr 2, pozostając oficerem nadetatowym 72 pułku piechoty. W sierpniu 1924 został odkomenderowany do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu na trzy tygodnie w charakterze szefa sztabu[9]. Następnie przedłużono mu odkomenderowanie do 1 listopada 1924[10]. W październiku tego roku został przydzielony z Inspektoratu Armii Nr 2 do DOK X na stanowisko szefa sztabu[11].

W latach 1925–1926 dowódca 30 pułku piechoty. W czasie przewrotu majowego opowiedział się po stronie rządowej. Aresztowany przez podkomendnych oficerów (słowo „aresztowany” jest tu eufemizmem, Modelski w czasie „wypadków majowych” został po prostu zamknięty przez podwładnych w klozecie[12]). Pozostawał w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX. 31 marca 1927 został przydzielony z dyspozycji Szefa Sztabu Generalnego do dyspozycji Ministra Spraw Wojskowych (jako nadetatowy oficer 30 pułku piechoty znajdował się wówczas na służbowym przeniesieniu do Oddziału I Sztabu Generalnego)[13]. Z dniem 31 października 1927 został przeniesiony do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przydziałem do Powiatowej Komendy Uzupełnień Łuniniec na stanowisko komendanta[14]. W kwietniu 1928 został zwolniony z zajmowanego stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy OK IX[15]. Z dniem 31 października 1928 został przeniesiony w stan spoczynku[16]. W latach 1929–1939 przewodniczył Związkowi Hallerczyków[17][18].

1 października 1939 gen. Władysław Sikorski, nowy Naczelny Wódz i minister spraw wojskowych, powołał go do służby czynnej we Francji, mianując początkowo I pomocnikiem, a 24 listopada – II zastępcą ministra spraw wojskowych (pełnił tę funkcję do lipca 1940). Modelski kierował Gabinetem Ministra i Komendą Kwatery Głównej, odpowiadał za sprawy personalne (kierowanie Biurem Personalnym i Rejestracyjnym powierzył uległemu płk. Fryderykowi Mally) i za ewakuację generałów i wyższych oficerów internowanych w różnych krajach Europy do Francji, gdzie formowana była armia polska. Podczas obsadzania stanowisk zapisał się niechlubnie tropieniem sanatorów i usuwaniem niejednokrotnie wartościowych oficerów z tworzonych sił zbrojnych, kierując się animozjami politycznymi i osobistymi. Wojskowych napiętnowanych w trybie kapturowym kierowano do obozu specjalnego w Cerizay. Na tym tle powstał konflikt między nim a generałem Marianem Kukielem, I zastępcą ministra spraw wojskowych. 3 maja 1940 mianowany generałem brygady. Kierował ewakuacją części wojsk polskich przez francuski port Le Verdon-sur-Mer w czerwcu 1940.

We wrześniu 1942 kandydat na stanowisko I zastępcy dowódcy I Korpusu, niepowołany na nie wskutek negatywnej opinii dowódcy tej jednostki, gen. Kukiela, który pisał nie tylko o młodym wieku Modelskiego, ale także o jego niepopularności w wojsku z powodu zatruwania atmosfery waśniami politycznymi. Pełnił funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wojskowych (od 19 listopada 1942 Ministerstwo Obrony Narodowej), po powołaniu do kierowania resortem gen. Kukiela odsunięty od czynnego udziału w pracach przez udzielenie mu długotrwałego urlopu zdrowotnego. Do grudnia 1944 był formalnie II wiceministrem obrony narodowej i generałem do zleceń Naczelnego Wodza. W marcu 1945 został przeniesiony w stan spoczynku.

W lipcu 1945 powrócił do kraju. 1 marca 1946 awansowany na generała dywizji[17][19] – szef Misji Specjalnej Wojska Polskiego w Londynie z zadaniem ewakuacji żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych do kraju. W latach 1946–1948 attaché wojskowy w Waszyngtonie. Odwołany z powodu niewywiązywania się z obowiązków, odmówił powrotu do kraju i rozpoczął publikowanie wiadomości na temat działalności wywiadowczej państw bloku wschodniego. Nawiązał współpracę ze Stanisławem Mikołajczykiem i działaczami polskiej emigracji. Skazany zaocznie na 15 lat więzienia i utratę praw obywatelskich, osiedlił się w Stanach Zjednoczonych, gdzie zmarł.

Był żonaty i miał syna Andrzeja (ur. 3 maja 1927)[3].

Awanse

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 1, 11, 14.
  2. ↑ a b c Kolekcja GiO ↓, s. 1.
  3. ↑ a b Kolekcja GiO ↓, s. 2.
  4. ↑ a b Kolekcja GiO ↓, s. 11.
  5. ↑ Pismo L. pers. 116/GUZ/17 por. Izydora Modelskiego do Krajowego Inspektoratu Zaciągu do WP w Warszawie z 2 lipca 1917 roku [1].
  6. ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 2.
  7. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 4.
  8. ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 27 października 1922, s. 799.
  9. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 75 z 5 sierpnia 1924 roku, s. 429.
  10. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 81 z 22 sierpnia 1924 roku, s. 461.
  11. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 110 z 15 października 1924 roku, s. 613.
  12. ↑ Szejnert na Wyspie Węży. Paweł Goźliński o warsztacie królowej polskiego reportażu [online], wyborcza.pl [dostęp 2018-09-09] (pol.).
  13. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 III 1927, s. 99.
  14. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 X 1927, s. 296.
  15. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 IV 1928, s. 128.
  16. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 380.
  17. ↑ a b Generał dywizji Modelski. „Głos Wielkopolski”. Rok II, Nr 65 (369), s. 2, 7 marca 1946. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-08-21]. 
  18. ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
  19. ↑ Dziennik Bałtycki, 1946, nr 64 - Nowe awanse na wyższych stanowiskach wojskowych, s. 3. [online], bibliotekacyfrowa.eu [dostęp 2020-02-03].
  20. ↑ Dekoracja Orderem „Virtuti Militari”. „Gazeta Lwowska”. Nr 87, s. 4, 17 kwietnia 1921. 
  21. ↑ M.P. z 1934 r. Nr 27, poz. 41 (ISAP)
  22. ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 27.
  23. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 34 z 29 maja 1923, s. 360.
  24. ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1923. polona.pl. s. 25. [dostęp 2025-05-08].
  25. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3.
  26. ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2027 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1533)
  27. ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1987 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 39, poz. 1831)
  28. ↑ a b Kolekcja GiO ↓, s. 15.
  29. ↑ Kolekcja ↓, s. 3.

Bibliografia