Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Jerzy Dzwonkowski


Jerzy Paweł Dzwonkowski
Ilustracja
rotmistrz kawalerii rezerwy rotmistrz kawalerii rezerwy
Data i miejsce urodzenia

22 listopada 1892
Warszawa, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Charków, USRR, ZSRR

Przebieg służby
Lata służby

1913–1923, 1939–1940

Siły zbrojne

Siły Zbrojne Belgii
Wojsko Polskie

Formacja

Armia Wielkopolska

Jednostki

1 Pułk Ułanów Wielkopolskich

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Naczelny Wódz Józef Piłsudski dekoruje sztandar 15 pułku ułanów Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari. Na prawo od sztandaru stoi adiutant pułku Jerzy Dzwonkowski.

Jerzy Paweł Apolinary Dzwonkowski (ur. 22 listopada 1892 w Warszawie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – rotmistrz kawalerii rezerwy Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Syn Ludwika i Jadwigi z domu Koyszor[1][2][3]. W latach 1906–1911 uczęszczał do Gimnazjum im. gen. Chrzanowskiego[2]. Należał do Drużyn Strzeleckich[4]. W 1912 rozpoczął służbę w armii rosyjskiej, w której ukończył szkołę podchorążych[2]. Od 1913 przebywał w Belgii[2]. Studiował agronomię na uniwersytecie w Liège[2]. Po wybuchu I wojny światowej, w sierpniu 1914 ochotniczo zgłosił się do armii belgijskiej[2][5], a w następnym roku dostał się do niewoli niemieckiej[5][2].

Zwolniony, otrzymał stanowisko agronoma w Siernikach koło Szamocina. Od tego czasu nawiązał współpracę z Władysławem Mieczkowskim, jednym z organizatorów powstania wielkopolskiego[1]. W styczniu 1919 otrzymał stopień chorążego i został współorganizatorem 1 pułku ułanów Wielkopolskich[1], czyli późniejszego 15 pułku Ułanów Poznańskich[2]. Został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[5] w korpusie oficerów jazdy. Był adiutantem dowódcy pułku Władysława Andersa. Od czerwca 1919 uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej[1][2][5]. Dwukrotnie ranny 16 sierpnia 1920 w bitwie pod Maciejowicami[2][6], która zapoczątkowała odwrót bolszewików. Za postawę wykazaną w czasie walki , 30 czerwca 1921 otrzymał krzyż „Virtuti Militari” V klasy[7], a w uzasadnieniu jego nadania czytamy m.in.:

Odznaczył się szczególnie w bitwie pod Maciejowicami. 16 sierpnia 1920 r. 15 p.uł. miał za zadanie nie dopuścić do przekroczenia rz. Wisły przez oddziały sowieckie. Rankiem tego dnia, gdy bolszewicy zaatakowali, 15 p. uł. bronił przejść do rz. Wisły. Ppor. Dzwonkowski, będący cały czas pod ogniem, z własnej inicjatywy porwał do boju rezerwowy pluton i z nim przyłączył się do maszerującego I szwadronu oraz zmusił nieprzyjaciela do cofnięcia się. Tego samego dnia, gdy nieprzyjaciel z ciężkich dział zaczął niespodziewanie ostrzeliwać rejon postoju pułku, ppor. Dzwonkowski, nie zważając na otrzymaną ranę, osobiście wyprowadził szwadron do boju. Dowodził nim do chwili, gdy powtórnie ranny, padł bez przytomności. Utrzymanie Maciejowic przez 15 p.uł. było pierwszym ciosem zadanym nieprzyjacielowi w rozpoczętej, zwycięskiej ofensywie[2][8].

Od 1921 uczęszczał do Szkoły Oficerów Zawodowych w Grudziądzu[5], którą ukończył w 1922, a w następnym roku został przeniesiony na własną prośbę do rezerwy[2][1][5].

W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się w wielu organizacjach społecznych i kombatanckich[2], m.in. był prezesem powiatowym Związku Weteranów, prezesem koła Związku Oficerów Rezerwy oraz prezesem Placówki Powstańców i Wojaków DOK VIII[5]. W drugiej połowie lat dwudziestych prowadził kursy dla rolników, wygłaszał referaty na temat uprawy zbóż i ziemniaków na posiedzeniach Wielkopolskiej Izby Rolniczej. Uczestniczył też w często organizowanych przez jednostki kawalerii zawodach hipicznych, nierzadko z dużymi sukcesami jak np. w 1928. Działał także w Towarzystwie Kółek Rolniczych na terenie powiatu Wyrzysk. W latach trzydziestych był prezesem Banku Ludowego w Nakle[5] i członkiem rady nadzorczej spółki Cukrownia Nakło oraz Giełdy Zbożowo-Towarowej w Bydgoszczy. Był także prezesem Stowarzyszenia Plantatorów Cukrowych[5]. Przez kilka lat posiadał majątek Izabela i dzierżawił od żony Jarogniewa Drwęskiego majątek Karnówko koło Nakła. W 1937 był wiceprezesem Koła Bydgoszcz-Wyrzysk Wielkopolskiego Związku Ziemian[9]. Ponadto był działaczem Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, gdzie piastował stanowisko prezesa powiatowego w Wyrzysku[4], a także był członkiem Rady Okręgowej BBWR w Bydgoszczy[5].

W 1934, jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Bydgoszcz Miasto. Posiadał przydział w rezerwie do 15 pułku ułanów[10]. Na stopień rotmistrza rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 29. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[11].

W sierpniu 1939 zmobilizowany. W czasie kampanii wrześniowej – po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 – wzięty do niewoli sowieckiej[2]. Następnie osadzono go w obozie jenieckim w Starobielsku[1][2]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie[1][2] na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach[1], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[12]. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD, pod poz. 1034[1][2].

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[13][14][15]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Był wysokim ciemnym brunetem, z czarnym wąsem, o typie „południowca”. Pozostawał w stanie wolnym[16].

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęcony wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1[20][21][22].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j k l m Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 105.
  2. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 71.
  3. ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
  4. ↑ a b c Kolekcja ↓, s. 3.
  5. ↑ a b c d e f g h i j Kolekcja ↓, s. 4.
  6. ↑ Kolekcja ↓, s. 2, 4.
  7. ↑ a b Dziennik Personalny 1921.07.16 R.2 Nr28, Ministerstwo Spraw Wojskowych, 16 lipca 1921, s. 1150 [dostęp 2026-10-06].
  8. ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
  9. ↑ Spis członków Wielkopolskiego Związku Ziemian, Poznań 1937, s. 26.
  10. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 120, 596.
  11. ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 685.
  12. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
  13. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 67 [dostęp 2024-10-21] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
  14. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  15. ↑ Łojek 2008 ↓, s. 215.
  16. ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
  17. ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 4, 5, 10.
  18. ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 60)
  19. ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 4.
  20. ↑ Dąb pamięci w ogrodach Pałacu Prezydeckiego - Polska Prowincja Zakonu Pijarów [online], pijarzy.pl [dostęp 2026-10-06].
  21. ↑ Katyń… Ocalić od zapomnienia. [online], katyn-pamietam.pl [dostęp 2026-10-06].
  22. ↑ Obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej [online], dzieje.pl [dostęp 2026-10-06].

Bibliografia