Junko
| Junco hyemalis[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
Samiec J. h. hyemalis | |||
Samica J. h. hyemalis | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
junko (zwyczajny) | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
| Zasięg występowania | |||
letnie lęgowiska występuje całorocznie zimowiska | |||
Junko (zwyczajny)[4] (Junco hyemalis) – gatunek małego ptaka z rodziny pasówek (Passerellidae). Zamieszkuje Amerykę Północną – Kanadę, USA (w tym Alaskę) oraz skrajnie północno-zachodni Meksyk. Większość populacji wędrowna, migruje na południe od zasięgu letniego, na południu po północny Meksyk. Sporadycznie zalatuje do Europy; do Polski – wyjątkowo[5]. Stwierdzono go w Polsce dwukrotnie – w 1963 roku na Mierzei Helskiej[6] oraz w lutym 2025 roku w Grudkach koło Białowieży[7]. Ptak bardzo liczny, nie jest zagrożony.
Podgatunki i zasięg występowania
Wyróżniono kilkanaście podgatunków J. hyemalis[8][4]:
- J. hyemalis aikeni – junko białoskrzydły – zachodnio-środkowe USA.
- J. hyemalis hyemalis – junko (zwyczajny) – Alaska, północna, środkowa oraz wschodnia Kanada, północno-środkowe i północno-wschodnie USA.
- J. hyemalis carolinensis – wschodnio-środkowe USA.
- J. hyemalis cismontanus – śródlądzie zachodniej Kanady.
- J. hyemalis oreganus – junko czarnogłowy – południowo-wschodnia Alaska i zachodnio-środkowa Kolumbia Brytyjska.
- J. hyemalis shufeldti – wybrzeża południowo-zachodniej Kolumbii Brytyjskiej i wybrzeża północno-zachodnich USA.
- J. hyemalis montanus – śródlądzie południowo-zachodniej Kanady oraz północno-zachodniego USA.
- J. hyemalis thurberi – południowy Oregon i północno-zachodnia Kalifornia.
- J. hyemalis pinosus – środkowa i południowa Kalifornia.
- J. hyemalis pontilis – Sierra de Juárez (północna Kalifornia Dolna).
- J. hyemalis townsendi – Sierra de San Pedro Mártir (północna Kalifornia Dolna).
- J. hyemalis mutabilis – południowo-wschodnia Kalifornia i południowa Nevada.
- J. hyemalis mearnsi – junko rdzawoboczny – Kanada (południowo-zachodnia do południowo-środkowej), północno-środkowe USA.
- J. hyemalis caniceps – junko szarogłowy – zachodnio-środkowe USA.
- J. hyemalis dorsalis – Arizona, Nowy Meksyk i zachodni Teksas.
Niektóre z tych podgatunków bywały wydzielane przez różnych autorów do osobnych gatunków[2]. Za podgatunek junko uznawano dawniej także junko wyspowego (J. insularis)[2], klasyfikowanego obecnie jako odrębny gatunek[4][8].
Morfologia
Długość ciała 14–16 cm[9]. Rozpiętość skrzydeł 18–25 cm[9]. Masa ciała 18–30 g[9].
Młode junko są szarobrązowe. U dorosłych osobników skrzydła są koloru ciemnobrązowego, spód ciała jest biały, dziób lekko różowy z ciemnym końcem. Ogon koloru czarnego z białymi brzegami.
Ekologia i zachowanie
- Biotop
W sezonie lęgowym junko przebywa głównie w lasach, zarówno iglastych (z sosną, daglezją, świerkiem i jodłą), mieszanych, jak i liściastych (z osiką i innymi topolami, dębem, klonem czy hikorą). Zimą i podczas migracji zasiedla bardziej różnorodne siedliska, w tym otwarte zadrzewienia, pola uprawne, pobocza dróg, parki i ogrody[10].
- Rozród
Wyprowadza od jednego do trzech lęgów w sezonie. Samce wykazują wtedy silny terytorializm. Gniazdo zazwyczaj na ziemi w zagłębieniu lub niszy na pochyłym terenie, skalnej ścianie lub wśród splątanych korzeni drzewa; czasami nad ziemią na poziomych gałęziach, w budynkach, na parapetach okiennych, w wiszących doniczkach czy oprawach oświetleniowych[10]. Budową gniazda zajmuje się samica, samiec pomaga jej, przynosząc część materiałów na gniazdo. Gniazdo ma kształt głębokiego kubka i wykonane jest z traw, korzonków, chwastów i mchów, wyłożone bardziej miękkimi trawami, mchem i włosiem[9].
W zniesieniu 3–6[10] (zwykle 4–5) najczęściej białych lub niebieskawobiałych jaj z jasnobrązowym lub cynamonowym plamkowaniem na szerszej stronie. Wysiadywanie trwa 11–13 dni, a zajmuje się nim wyłącznie samica. Opieką nad pisklętami zajmują się oboje rodzice. Młode są w pełni opierzone i opuszczają gniazdo po 9–13 dniach od wyklucia[9].
- Pożywienie
Żywi się głównie nasionami, które stanowią około 75% jego całorocznej diety. W okresie lęgowym zjada także owady i ich larwy (w tym chrząszcze, ćmy, motyle, mrówki, osy i muchy)[10].
Status i ochrona
IUCN uznaje junko za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2019 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność populacji na około 220 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Junco hyemalis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c Dark-eyed Junco (Junco hyemalis). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-04)]. (ang.).
- ↑ a b BirdLife International, Junco hyemalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2022-2 [dostęp 2023-02-07] (ang.).
- ↑ a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Passerellidae Cabanis & Heine, 1850-51 - pasówki - New world sparrows and allies (wersja: 2025-02-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-16].
- ↑ Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2022. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2023-02-07].
- ↑ wynik wyszukiwania: Junco hyemalis. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2026-05-16]. (ang.).
- ↑ Radosław Nawrot, Tego ptaka nie było w Polsce od 60 lat. Pojawił się w stadzie sikor, [w:] interia.pl [online], 17 lutego 2025 [dostęp 2026-05-16].
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-16] (ang.).
- ↑ a b c d e N. Bouglouan: Dark-eyed Junco. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-25]. (ang.).
- ↑ a b c d Dark-eyed Junco Life History. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-06-25]. (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).