Karel Teige
Toyen i Karel Teige, 1925 | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość | |
| Język | |
| Dziedzina sztuki | |
Karel Teige (ur. 13 grudnia 1900 w Pradze, zm. 1 października 1951 tamże) – czeski pisarz, publicysta, fotograf. Był czeskim krytykiem sztuki i literatury[1]. Czołowa postać awangardy międzywojennej, współtwórca manifestów poetyzmu, przywódca surrealistów.
Życiorys
W 1923 roku ukończył studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola w Pradze. Już w 1920 roku został współzałożycielem oraz wiodącą postacią lewicowego związku artystycznego Devětsil, w ramach którego początkowo skupiał się na programie sztuki proletariackiej. W późniejszym okresie stał się głównym propagatorem poetyzmu oraz zwolennikiem syntezy poetyzmu z konstruktywizmem[2].
Należał do czołowych czechosłowackich teoretyków sztuki i utrzymywał ożywione kontakty z awangardowymi artystami za granicą. W latach 1927–1930 redagował czasopismo Revue Devětsilu oraz działał jako krytyk sztuki i recenzent w licznych periodykach. Na przełomie lat 1929 i 1930 wykładał w prestiżowej szkole projektowania Bauhaus w Dessau.[2]
Na początku lat 30. XX wieku współtworzył organizację Lewy Front (cz. Levá fronta). W 1934 roku dołączył do Grupy Surrealistów w CSR (cz. Skupina surrealistů v ČSR), stając się jej głównym rzecznikiem i teoretykiem. Jako jeden z nielicznych czechosłowackich intelektualistów o poglądach lewicowych otwarcie potępił stalinowskie procesy moskiewskie w latach 30. Po przejęciu władzy przez komunistów w lutym 1948 roku padł ofiarą nagonki politycznej, w wyniku czego został poddany izolacji i marginalizacji przez nowy reżim.[2]
Projektant
W latach 20. i 30. XX wieku Teige zajmował się eksperymentami typograficznymi i projektowaniem układów graficznych. Odpowiadał za oprawę wizualną licznych czasopism epoki modernizmu (m.in. magazynu ReD) oraz publikacji książkowych. Do jego prac z tego zakresu należą m.in. opracowanie graficzne tomu Abeceda (wydanego później jako Alphabet) oraz wykonana wspólnie z Otakarem Mrkvičką okładka do czeskiego wydania książki Guillaume'a Apollinaire'a Sedící žena z 1925 roku[3].
Prace
- Jan Zrzavý (1923)
- Stavba a báseň (1927)
- Svět, který se směje (1928)
- Manifesty poetismu (1928)
- Kultura včerejška a dneška (1928)
- Moderní architektura v Československu (1930)
- Nejmenší byt (1932)
- Práce Jaromíra Krejcara (1933)
- Architektura pravá a levá (1934)
- Vladimír Majakovskij (1936)
- Surrealismus v diskusi (1937)
- Jarmark umění (1964, wydanie pośmiertne)
- Karel Teige a film (1966, wydanie pośmiertne)[4]
Bibliografia
- Karel Teige, 1900-1951: L'enfant Terrible of the Czech Modernist Avant-garde[5]
- The Integrity of the Avant-Garde Karel Teige and the Biography of an Ambition[6]
- Socialist (Sur)Realism: Karel Teige, Ladislav Štoll and the Politics of Communist Culture in Czechoslovakia[7]
- Under the Banner of the Book: the Work of Karel Teige[8]
- Karel Teige fra Cecoslovacchia, URSS ed Europa: avanguardia, utopia e lotta politica[9]
Przypisy
- ↑ Karel Teige. artmuseum.cz. [dostęp 2018-02-19]. (cz.).
- ↑ a b c Karel Teige | Politické procesy [online], www.politickeprocesy.cz [dostęp 2026-09-26] (cz.).
- ↑ Designer Karel Teige - Design Reviewed [online] [dostęp 2026-09-26] (ang.).
- ↑ Digitální knihovna Kramerius [online], www.digitalniknihovna.cz [dostęp 2026-09-26].
- ↑ Karel Teige / 1900–1951 L'Enfant Terrible of the Czech Modernist Avant-Garde
- ↑ Peter Zusi, The Integrity of the Avant-Garde Karel Teige and the Biography of an Ambition, t. 2, Cambridge, UK, 18 marca 2024, ISBN 978-1-83954-166-7 (ang.).
- ↑ Shawn Clybor, Socialist (Sur)Realism: Karel Teige, Ladislav Štoll and the Politics of Communist Culture in Czechoslovakia, „History of Communism in Europe” (2), Zeta Books, 2011, s. 143–167, ISSN 2069-3206 [dostęp 2026-09-26] (ang.).
- ↑ Vol. 4 (1991) | Fontanus [online], fontanus.library.mcgill.ca [dostęp 2026-09-26] (ang.).
- ↑ Massimo Tria, Karel Teige fra Cecoslovacchia, URSS ed Europa: avanguardia, utopia e lotta politica, Firenze University Press, 2012, ISBN 978-88-6655-147-8 (wł.).