Koewolucja

Koewolucja – wzajemne oddziaływanie na siebie ewoluujących gatunków, silnie powiązanych ekologicznie, prowadzące do coraz większego wzajemnego przystosowania[1][2] a także ukształtowane w drodze doboru naturalnego współdziałanie wielu genów prowadzące do wytworzenia fenotypu (koadaptacja)[1].
W odniesieniu do koewolucji międzygatunkowej uzwględnia się zależności międzygatunkowe w postaci[3]:
- rywalizacji o zasoby,
- wykorzystywania jednego gatunku przez inny (relacje pasożyt-żywiciel oraz drapieżnik-ofiara i konsument-roślina)
- oraz zależności dających korzyści obu stronom.
W wąskim znaczeniu koewolucja odnosi się do pasożytnictwa i mutualizmu, w szerszym do układów konkurencyjnych i układów drapieżnik-ofiara[4].
W przypadku rywalizacji o te same zasoby dobór faworyzuje osobniki najmniej podobne do gatunków rywalizujących (sympatryczne rozszczepienie cech). Zgodnie z regułą Gausego na danym obszarze nie mogą funkcjonować gatunki o takiej samej niszy ekologicznej[5].
W przypadku relacji drapieżniczych (także relacji roślinożerczych) jeden gatunek może wytwarzać cechy, dzięki którym będzie chronić się przed drapieżnikiem, zaś drapieżnik (roślinożerca) może wytwarzać cechy pozwalające mu poradzić sobie z ochroną, np. uzyskując zdolność rozkładania substancji szkodliwych wytwarzanych przez rośliny. Dzięki temu roślinożerca może mieć dostęp do unikalnych zasobów, do których nie będą mieć dostępu inne gatunki. Zwiększanie ochrony i mechanizmów radzenia sobie z tą ochroną może prowadzić z kolei do wyścigu zbrojeń. Niektóre gatunki mogą upodabniać się do gatunków posiadających cechy ochronne i tym samym oszukiwać drapieżników bądź roślinożerców[6]. Drapieżnictwo prowadziło do większej różnorodności gatunkowej i tworzenia się różnych strategii obronnych[7]:
- aktywnej ucieczki;
- ukrywania się i upodobniania ciała do otoczenia;
- niejadalności dzięki ochronie ciała przez wyrostki, pancerze i inne struktury oraz dzięki wytwarzaniu trucizn we własnych ciałach;
- obrony indukowanej polegającej na zwiększaniu inwestowania zasobów na obronę w sutacji częstszego wykrywania drapieżników;
- zachowań społecznych w stadach zorientowanych na obserwowanie, wspólną obronę i rozpraszanie drapieżników;
- modyfikacji historii życiowych, np. szybszego dojrzewanie pozwalającego na częstsze rozmnażanie się.
Pasożytnictwo prowadzi do wykształcania się unikalnych cech zarówno gospodarza, jak i żywiciela, które tworzone są wyłącznie ze względu na tę relację[8]. Pasożyt uzależnia się do jednego gatunku i wytwarzanych przez niego reakcji obronnych, wobec których wykształca dzięki doborowi naturalnemu kontradaptacje[9]. Relacje pasożyt-żywiciel w drodze koewolucji mogą prowadzić do relacji symbiotycznych, np. w przypadku mikrobiomu zamieszkującego jelita ssaków. Z jednej strony osobniki żywicieli z większą odpornością miały większe szanse na przeżycie i rozmnożenie, z drugiej drobnoustroje nie zabijające gospodarzy miały większe szanse na infekowanie kolejnych osobników. Wspólne korzyści z koewolucji są widoczne m.in. w relacjach symbiotycznych grzybów i roślin, a także roślin i zapylaczy oraz roślin i zwierząt owocożernych[10]. Te relacje przekładały się także na wzrost różnorodności i wykształcanie wielu specyficznych mechanizmów wzajemnego manipulowanie przez partnerów interakcji. Rośliny na przykład wykształcają cechy, które wabią przede wszystkim zwierzęta zapylające, aby z nektaru nie korzystały osobniki niedające nic w zamian[11].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Krzanowska i in. 2002 ↓, s. 274.
- ↑ Eldra Solomon, Linda Berg, Diana Martin, Claude Villee: Biologia. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 1996, s. 593. ISBN 83-7073-090-6.
- ↑ Krzanowska i in. 2002 ↓, s. 352.
- ↑ Weiner 2021 ↓, s. 426.
- ↑ Krzanowska i in. 2002 ↓, s. 350.
- ↑ Krzanowska i in. 2002 ↓, s. 353.
- ↑ Weiner 2021 ↓, s. 464-470.
- ↑ Weiner 2021 ↓, s. 451.
- ↑ Weiner 2021 ↓, s. 453.
- ↑ Krzanowska i in. 2002 ↓, s. 354.
- ↑ Weiner 2021 ↓, s. 489-490.
Bibliografia
- Halina Krzanowska, Adam Łomnicki, Jan Rafiński, Henryk Szarski: Zarys mechanizmów ewolucji. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13723-1.
- January Weiner: Życie i ewolucja biosfery. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2021. ISBN 978-83-01-20722-9.