Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Ludwig Erhard


Ludwig Erhard
Ilustracja
Ludwik Erhard (1963)
Pełne imię i nazwisko

Ludwig Wilhelm Erhard

Data i miejsce urodzenia

4 lutego 1897
Fürth

Data i miejsce śmierci

5 maja 1977
Bonn

Kanclerz Republiki Federalnej Niemiec
Okres

od 16 października 1963
do 1 grudnia 1966

Przynależność polityczna

Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna

Poprzednik

Konrad Adenauer

Następca

Kurt Georg Kiesinger

Wicekanclerz Niemiec
Okres

od 29 października 1957
do 16 października 1963

Przynależność polityczna

Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna

Poprzednik

Franz Blücher

Następca

Erich Mende

podpis
Odznaczenia
Konrad Adenauer i Ludwig Erhard

Ludwig Wilhelm Erhard (ur. 4 lutego 1897 w Fürth, zm. 5 maja 1977 w Bonn) – niemiecki polityk i profesor ekonomii, federalny minister gospodarki (1949–1963), wicekanclerz (1957–1963), a następnie kanclerz RFN (1963–1966) i przewodniczący CDU w latach 1966–1967[1].

Jeden z ojców powojennego, niemieckiego cudu gospodarczego (niem. Wirtschaftswunder) opartego na społecznej gospodarce rynkowej[2].

Życiorys

Urodził się w Fürth w Środkowej Frankonii, w rodzinie handlarza tekstyliami Wilhelma Philippa Erharda (1858–1935) i jego żony Augusty Hassold (1859–1936). Miał troje rodzeństwa – dwóch braci Maxa i Willego oraz siostrę Rosę. Po ukończeniu szkoły realnej rozpoczął przyuczenie do zawodu kupca w jednym z okolicznych przedsiębiorstw zajmujących się handlem tekstyliami[3].

W 1914 r. zgłosił się dobrowolnie do służby wojskowej i walczył na froncie I wojny światowej, początkowo w Rumunii, a następnie na froncie zachodnim. Został ciężko ranny w trakcie walk pod Ypres w 1918 r. W 1919 r. odszedł z wojska w stopniu podoficera[3].

W latach 1919–1922 kształcił się w Wyższej Szkole Handlowej w Norymberdze, gdzie uzyskał tytuł Diplom-Kaufmann. Następnie rozpoczął studia z zakresu ekonomii, zarządzania przedsiębiorstwem i socjologii na Uniwersytecie we Frankfurcie. Tam też w grudniu 1925 obronił doktorat Wesen und Inhalt der Werteinheit pod kierunkiem prof. Franza Oppenheimera[4].

Do 1928 r. kierował jednocześnie rodzinnym przedsiębiorstwem. Erhard został następnie asystentem w Instytucie Badań nad Rynkiem przy Wyższej Szkole Handlowej w Norymberdze, z którym związany był do 1942 r. W czasie wielkiego kryzysu gospodarczego w latach 1929–1933 pracował nad problematyką jego zwalczania i pobudzania gospodarki przez wzrost konsumpcji[3][5]. W 1934 został współzałożycielem Towarzystwa Badań Konsumenckich (niem. Gesellschaft für Konsumforschung e.V.) oraz redaktorem czasopism ekonomicznych Der Markt der Fertigware i Wirtschaftspolitische Blätter der deutschen Fertigwarendustrie[6][3].

W 1942 roku Erhard utworzył prywatny Instytut do spraw Badań Przemysłu, który był współfinansowany przez wpływowych przemysłowców niemieckich, zajmujący się planem przestawienia gospodarki wojennej i odbudowy gospodarki po zakończeniu II wojny światowej. Jego analizy dotyczyły także potencjału ekonomicznego i struktur gospodarczych w okupowanej przygranicznej Lotaryngii, a na zlecenie Głównego Urzędu Powierniczego Wschód również okupowanych terenów Polski[3][7].

W raporcie „Gospodarka nowego terytorium niemieckiego na Wschodzie” (niem. Wirtschaft des neuen deutschen Ostraumes) z lipca 1941, opisującym możliwości zagospodarowania okupowanych terytoriów na wschodzie, opowiadał się za dobrym traktowaniem polskich robotników i zalecał poprawę warunków ekonomicznych ludności polskiej[1][8].

W 1943 roku przygotował raport pod tytułem „Finansowanie działań wojennych z konsolidacją zadłużenia”, w którym przedstawił swoje przekonanie o nieuchronnej klęsce Niemiec w II wojnie światowej. Kopię raportu przekazał Carlowi F. Goerdelerowi – kluczowej postaci ruchu oporu przeciwko nazistowskiemu reżimowi[5][9]. Po wojnie Ludwig Erhard zaoferował swoje usługi jako doradca ekonomiczny dla amerykańskich sił okupacyjnych. Już we wrześniu 1945 wybrano go na ministra gospodarki w bawarskim rządzie pod przewodnictwem socjaldemokraty Wilhelma Hoegnera(inne języki)[1]. W 1947 r. został profesorem honorowym na Uniwersytecie w Monachium. W 1948 r. amerykańskie władze okupacyjne powołały go na stanowisko dyrektora Rady Gospodarczej Bizonii[4].

W 1949 roku uzyskał mandat deputowanego do Bundestagu z list CDU. Został ministrem gospodarki w pierwszym rządzie Konrada Adenauera. Stanowisko utrzymywał do 1963 r. Jest uważany przez wielu za jednego z ojców niemieckiego „cudu gospodarczego” (niem. Wirtschaftswunder). W 1959 r. Adenauer wysunął jego kandydaturę na stanowisko prezydenta federalnego jednak Erhard odrzucił propozycję[1].

Po ustąpieniu Adenauera w 1963 r. został drugim kanclerzem federalnym. Po zwycięskich dla CDU wyborach w 1965 r. ponownie stanął na czele rządu federalnego. Ustąpił ze stanowiska rok później. Lecz zanim to się stało, wystosował 25 marca 1966 notę pokojową. Deklarował w niej gotowość RFN do poprawy stosunków z państwami Układu Warszawskiego. Jego następcą został partyjny kolega – Kurt Georg Kiesinger[3].

W latach 1966–1967 sprawował funkcję przewodniczącego Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU). Następnie został wybrany na honorowego przewodniczącego partii. W wyborach parlamentarnych z 1969, 1972 i 1976 r. był ponownie wybierany do Bundestagu, w swoich ostatnich dwóch kadencjach jako marszałek senior otwierał inauguracyjne posiedzenia izby niższej parlamentu[1].

Grób Ludwiga Erharda w Gmund am Tegernsee

Zmarł 5 maja 1977 na niewydolność serca w Bonn. 11 maja 1977 w sali plenarnej niemieckiego Bundestagu odbyła się oficjalna państwowa uroczystość pogrzebowa. Erhard został pochowany na cmentarzu górskim w Gmund am Tegernsee.

Życie prywatne

Ludwig Erhard był żonaty od 1923 roku z ekonomistką Luise Lotter(inne języki) (1893–1975). Z małżeństwa urodziła się jedna córka Elisabeth Friederike (1925–1996)[3].

Niektóre odznaczenia

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d e Ludwig Erhard, Geschichte der CDU, 3 lutego 1897 [dostęp 2023-04-10] (niem.).
  2. ↑ Bayerischer Rundfunk Tina Wenzel, Ludwig Erhard: Vater der sozialen Marktwirtschaft und des „Wirtschaftswunders” [online], 15 października 2021 [dostęp 2023-04-10] (niem.).
  3. ↑ a b c d e f g Deutsche Biographie, Erhard, Ludwig – Deutsche Biographie [online], www.deutsche-biographie.de [dostęp 2025-07-01] (niem.).
  4. ↑ a b Stiftung Deutsches Historisches Museum, Stiftung Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland, Gerade auf LeMO gesehen: LeMO Biografie: Ludwig Erhard [online], www.hdg.de [dostęp 2025-07-01] (niem.).
  5. ↑ a b Eugeniusz Gostomski, Bohdan Jeliński, Wartości poznawcze koncepcji społecznej gospodarki rynkowej Ludwiga Erharda w dobie kryzysu integracji europejskiej, „International Business and Global Economy”, 2012 (Tom 31(2)), 2012, s. 24–36, DOI: 10.4467/23539496ib.12.002.2627 [dostęp 2025-07-01].
  6. ↑ Client Challenge [online], www.cesifo.org [dostęp 2025-07-01].
  7. ↑ Jacek Lepiarz: TAZ: twórca zachodnioniemieckiego cudu gospodarczego Ludwig Erhard współpracował z nazistami. dw.com, 2019-09-23. [dostęp 2019-09-24].
  8. ↑ Michael Sauga, (S+) Historiker Werner Abelshauser: „Es gab kein Wirtschaftswunder”, „Der Spiegel”, 23 września 2020, ISSN 2195-1349 [dostęp 2025-07-01] (niem.).
  9. ↑ Ludolf Herbst: Kriegsüberwindung und Wirtschaftsneuordnung. Ludwig Erhards Beteiligung an den Nachkriegsplanungen am Ende des Zweiten Weltkriegs. Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 1977, nr 3, 1977, s. 334.

Bibliografia

  • Erwin von Beckerath, Fritz W. Meyer, Alfred Müller-Armack (Hrsg.): Wirtschaftsfragen der freien Welt. [Zum 60. Geburtstag von Bundeswirtschaftsminister Ludwig Erhard]. Knapp, Frankfurt am Main 1957.
  • Jan Berwid-Buquoy: Der Vater des deutschen Wirtschaftswunders – Ludwig Erhard. BI-HI-Verlag, Berlin 2004, ISBN 3-924933-06-5.
  • Volker Hentschel: Ludwig Erhard. Ein Politikerleben. Olzog, München 1996, ISBN 3-7892-9337-7.
  • Christian Gerlach: Ludwig Erhard und die „Wirtschaft des neuen deutschen Ostraums”. Ein Gutachten aus dem Jahre 1941 und Erhards Beratertätigkeit bei der deutschen Annexionspolitik 1938–43. In: Matthias Hamann, Hans Asbeck (Hrsg.): Beiträge zur Geschichte des Nationalsozialismus. Heft 13: Halbierte Vernunft und totale Medizin. ISBN 3-924737-30-4, Verlag Schwarze Risse, Berlin 1997, S. 241–276.
  • Karl Hohmann: Ludwig Erhard (1897–1977). Eine Biographie. Bonn 1997 (PDF-Datei, ca. 3 MB).
  • Peter Hoeres: Außenpolitik und Öffentlichkeit. Massenmedien, Meinungsforschung und Arkanpolitik in den deutsch-amerikanischen Beziehungen von Erhard bis Brandt. De Gruyter Oldenbourg, München 2013 (Studien zur Internationalen Geschichte, Bd. 32).
  • Daniel Koerfer: Kampf ums Kanzleramt – Erhard und Adenauer. DVA(inne języki), Stuttgart 1987, ISBN 3-421-06372-9.
  • Alfred C Mierzejewski, Ludwig Erhard., München: Siedler, 2005, ISBN 3-88680-823-8, OCLC 76557463.
  • Andreas Metz, Die ungleichen Gründerväter: Adenauers und Erhards langer Weg an die Spitze der Bundesrepublik., Konstanz: UVK, 1998, ISBN 3-87940-617-0, OCLC 40551341.
  • Karl Heinz Roth: Das Ende eines Mythos. Ludwig Erhard und der Übergang der deutschen Wirtschaft von der Annexions- zur Nachkriegsplanung (1939 bis 1945). 1. 1939 bis 1943. In: 1999. Zeitschrift für Sozialgeschichte des 20. und 21. Jahrhunderts 10, 1995, Nr. 4, ISSN 0930-9977, S. 53–93.
  • Karl Heinz Roth: Das Ende eines Mythos. Ludwig Erhard und der Übergang der deutschen Wirtschaft von der Annexions- zur Nachkriegsplanung (1939 bis 1945). II. 1943 bis 1945. In: 1999. Zeitschrift für Sozialgeschichte des 20. und 21. Jahrhunderts 13, 1998, Nr. 1, ISSN 0930-9977, S. 92–124.
  • Bernhard Löffler: Ludwig Erhard. In: Katharina Weigand (Hrsg.): Große Gestalten der bayerischen Geschichte. Herbert Utz Verlag, München 2011, ISBN 978-3-8316-0949-9.