Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Purchawkowate


Purchawkowate
Ilustracja
Lignopurchawka gruszkowata (Apioperdon pyriforme)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

purchawkowate

Nazwa systematyczna
Lycoperdaceae Chevall.
Fl. gén. env. Paris: 348 (Paryż, 1826)
Typ nomenklatoryczny

Lycoperdon Pers. 1794

Purchawkowate (Lycoperdaceae Chevall.) – rodzina grzybów należąca do rzędu pieczarkowców (Agaricales)[1].

Charakterystyka

Grzyby o owocnikach nadziemnych, czasami częściowo zagłębionych w podłożu. Średnica owocników zazwyczaj od 5 do 30 cm, kształt kulisty, odwrotnie gruszkowaty, bochenkowaty, rzadziej buławowaty lub maczugowaty. Młode owocniki zazwyczaj białe, o konsystencji mięsistej, podczas dojrzewania brązowieją i wysychają wskutek zachodzącej w nich autolizy. Perydium dwuwarstwowe. Warstwa zewnętrzna (egzoperydium) o powierzchni gładkiej, mączystej, ziarnistej, brodawkowatej, kolczastej lub mieszanej, czasami łatkowatej. Podczas dojrzewania łuszczy się i odpada drobnymi fragmentami, lub dużymi płatami. Warstwa wewnętrzna (endoperydium) cienka, papierowata lub pergaminowata, gładka, zwykle matowa, o barwie od jasnobrązowej do ciemnobrązowej. U dojrzałych owocników na szczycie perydium tworzy się niewielki otwór. Może być szczelinowaty, nieregularny lub kolisty. U nielicznych gatunków w wyniku oderwania się owocnika od grzybni powstaje kolisty otworek, lub owocnik pęka szczelinami[2].

Wnętrze owocnika wypełnia gleba, która początkowo jest biała, mięsista lub watowata. Podczas dojrzewania ciemnieje i staje się kolejno żółta, oliwkowa, brązowa i ciemnobrązowa, a także zmienia się jej konsystencja; staje się pylista lub włóknisto-pylista. Gleba może zajmować całe wnętrze owocnika, lub tylko jego górną część, reszta to jałowe podglebie, które u niektórych gatunków tworzy coś w rodzaju trzonu. U niektórych gatunków między glebą i podglebiem występuje diafragma. Pomiędzy luźnymi strzępkami gleby podczas rozwoju tworzą się liczne komory o ścianach pokrytych hymenium złożonym z podstawek. Zanikają one wcześnie, a równocześnie niektóre strzępki grzybni tworzą włośnię, w której znajdują się zarodniki. W środkowej części owocnika często tworzy się stożkowata kolumella[2].

Podstawki mają sterygmy, zazwyczaj trwałe, długie i sztywne. Przy uwolnionych zarodnikach zwykle pozostaje cała sterygma, lub jej odłamana część. W dojrzałej glebie zwykle znajduje się duża ilość połamanych fragmentów sterygm. Wysyp zarodników brązowy, zarodniki kuliste lub jajowate, zazwyczaj z jedną gutulą silnie załamującą światło. Powierzchnia zarodników jest gładka, punktowana lub brodawkowata[2].

Systematyka

Klasyfikacja według Index Fungorum: Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[3].

Rodzinę Lycoperdaceae utworzył François Fulgis Chevallier w 1820 r. Typem nomenklatorycznym jest rodzaj Lycoperdon Pers. 1794[3]. W klasyfikacjach taksonomicznych po 1990 r. rodzinę tę zlikwidowano, a należące do niej gatunki przeniesiono do innych rodzin. W 2020 r. po przeprowadzonej rewizji filogenetycznej rodzinę z powrotem odtworzono. W 2024 r. Li JX, Cao B1, Phurbu, He MQ, Zhu XY, Parra LA i Zhao RL po przeprowadzeniu badań genetycznych stwierdzili, że rodzina ta nie jest monofiletyczna i dokonali jej rewizji, m.in. przenosząc gatunki do innych lub nowo utworzonych rodzajów[4].

Według klasyfikacji Species Fungorum do rodziny Lycoperdaceae należą następujące rodzaje[1]:

  • Apioperdon (Kreisel & D. Krüger) Vizzini 2017
  • Bovista Pers. 1794 – kurzawka
  • Bovistella Morgan 1892 – kurzaweczka
  • Bryoperdon Vizzini 2017
  • Calbovista Morse ex M.T. Seidl 1995
  • Calvatia Fr. 1849 – czasznica
  • Gastropila Homrich & J.E. Wright 1973
  • Fuscospina R.L. Zhao & J.Xin Li 2024
  • Lycoperdon Pers. 1794 – purchawka
  • Leptocaulis R.L. Zhao & J.Xin Li 2024
  • Lycoperdiscus R.L. Zhao & J.Xin Li 2024
  • Morganella Zeller 1948
  • Sinoperdon R.L. Zhao & J.Xin Li 2024
  • Utraria Quél. 1873

Przypisy

  1. ↑ a b Explore the fungal tree of life [online], Species Fungorum [dostęp 2026-05-02] (ang.).
  2. ↑ a b c Wanda Rudnicka-Jezierska, Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales), Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991, s. 18–20, ISBN 83-85444-01-7.
  3. ↑ a b Index Fungorum [online] [dostęp 2020-09-01].
  4. ↑ Li JX1 i inni, The revision of the taxonomic system of Lycoperdaceae, „Mycosphere”, 15 (1), 2024, s. 4919–5016, DOI: 10.5943/mycosphere/15/1/22.