Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Relacja odwrotna


Pojęcia męża i żony to w niektórych krajach relacje odwrotne – można być mężem tylko dla żony i odwrotnie.
Pierwiastek kwadratowy z liczby nieujemnej oraz funkcja kwadratu z taką samą dziedziną to relacje odwrotne[1].

Relacja odwrotna, konwers relacji[2][3] – przekształcenie relacji, zwłaszcza dwuargumentowej (binarnej), polegające na zamianie kolejności jej argumentów. Symbolicznie: niech Wtedy relacją odwrotną do nazywa się[4][5]:

Innymi słowy między dwoma elementami zachodzi relacja odwrotna wtedy i tylko wtedy, gdy relacja wyjściowa zachodzi dla nich w odwrotnej kolejności[6][7][1]: Inne oznaczenie to [3].

Odwracanie relacji jest inwolucją[8]: Przykłady relacji wzajemnie odwrotnych to przed i po, nad i pod[7], przodek i potomek, rodzic i dziecko, przełożony i podwładny, następca i poprzednik, język ojczysty i native speaker, a w matematyce – podzbiór i nadzbiór oraz dzielnik i wielokrotność. Relacja symetryczna jest nadzbiorem swojej odwrotności[4][8].

Szczególnym przypadkiem odwracania relacji jest odwracanie funkcji[1].

Własności algebraiczne

Dla zbioru relacji dwuargumentowych z działaniem sumy zbiorów odwracanie jest endomorfizmem[8]:

Podobne własności zachodzą dla przekroju[8] i różnicy zbiorów[9]:

Konwers dopełnienia relacji jest dopełnieniem jej konwersu[9]:

Dla złożenia relacji odwracanie jest już antyhomomorfizmem[8][10]:

Relacja odwrotna nie jest jednak elementem odwrotnym w półgrupie relacji binarnych; w ogólności Inkluzja zachodzi tylko dla funkcji częściowych (relacji funkcyjnych), a równość – dla bijekcji[4][11].

Przypisy

  1. ↑ a b c Grzegorczyk 1969 ↓, s. 19.
  2. ↑ Logiczna notacja, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-12-07].
  3. ↑ a b Stanosz 2012 ↓, s. 111.
  4. ↑ a b c publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Binary relation (ang.), Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org [dostęp 2023-08-05].
  5. ↑ Wrzosek 2016 ↓, s. 43.
  6. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Converse (ang.), Encyklopedia Britannica, britannica.com [dostęp 2023-08-05].
  7. ↑ a b publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Fraser MacBride, Relations, 1. Preliminary Distinctions (ang.), plato.stanford.edu, 28 października 2020 [dostęp 2023-08-05].
  8. ↑ a b c d e publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Marek Zaionc, Jakub Kozik i Marcin Kozik, Logika i teoria mnogości. Wykład 5: Para uporządkowana, iloczyn kartezjański, relacje, domykanie relacji, relacja równoważności, rozkłady zbiorów, 3.1. Operacje na relacjach, wazniak.mimuw.edu.pl, 28 września 2020 [dostęp 2023-08-05].
  9. ↑ a b Stanosz 2012 ↓, s. 112.
  10. ↑ Smoluk 2017 ↓, s. 34.
  11. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Functional relation (ang.), Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org [dostęp 2023-08-05].

Bibliografia