Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Roman Rakowski


Roman Rakowski
Grab, Długi
komandor w st. spocz. komandor w st. spocz.
Data i miejsce urodzenia

18 marca 1924
Tymowa

Data i miejsce śmierci

19 kwietnia 2026
Gdańsk

Przebieg służby
Lata służby

1940–1948

Siły zbrojne

ZWZ-AK
Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość
Ludowe Wojsko Polskie

Formacja

Szare Szeregi
 Marynarka Wojenna (PRL)

Jednostki

Inspektorat Nowy Sącz AK, Kedyw Okręgu Kraków AK, Inspektorat Tarnów AK, 1 pspodh. AK, jednostka specjalna 993/W, Kedyw Okręgu Lwów AK, 26 pułk piechoty AK, OSP nr 1, OSP nr 3, Oddział I Sztabu Głównego Marynarki Wojennej PRL

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa
Akcja „Burza” we Lwowie

Praca poza służbą wojskową

radca prawny, prezes, wiceprezes Spółdzielni Spożywców „Społem” w Gdańsku i Sopocie, prezes GOW CZSS „Społem”, prezes koła Gdańsk-Wrzeszcz ŚZŻAK, prezes zarządu koła Gdańsk-Wrzeszcz Związku Inwalidów Wojennych RP, prezes Okręgu Pomorskiego, wiceprezes Zarządu Głównego Zw. Inw. Woj. RP., p-cy Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych Województwa Pomorskiego

Odznaczenia

Roman Rakowski, ps. „Grab”, „Długi” (ur. 18 marca 1924 w Tymowej[1], zm. 19 kwietnia 2026 w Gdańsku[2]) – komandor Marynarki Wojennej RP, działacz spółdzielczy i kombatancki, prawnik; w okresie II wojny światowej harcerz Szarych Szeregów, oficer Kedywu ZWZ-AK, uczestnik akcji „Burza” we Lwowie, po wojnie członek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz oficer I Sztabu Głównego Marynarki Wojennej PRL. Kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Harcerstwo i Szare Szeregi

Ukończył szkołę podstawową i gimnazjum nr 350 im. marsz. Józefa Piłsudskiego w Brzesku. W 1934 r. wstąpił do harcerstwa, służąc w miejscowej drużynie im. ks. Józefa Poniatowskiego. W 1939 r., po wybuchu II wojny światowej, wraz z drużyną pomagał ludności polskiej przy ewakuacji oraz brał udział w akcjach ukrywania broni pozostałej po wycofującym się Wojsku Polskim. W 1940 r., po rozbiciu drużyny przez siły okupacyjne, został zaprzysiężony w Szarych Szeregach, przyjmując pseudonim Grab. Początkowo był członkiem Bojowych Szkół, a później Grup Szturmowych.

Służba w ZWZ-AK

Następnie w związku ze scaleniem Szarych Szeregów i Związku Walki Zbrojnej, został przekazany do dyspozycji Kedywu Okręgu Kraków ZWZ w Inspektoracie Nowy Sącz, a następnie przydzielony do odtwarzanego 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej. W 1941 r. skierowany do szkoły podoficerskiej ZWZ w Podhalańskiej Spółdzielni Owocarskiej w Tymbarku w ramach akcji o kryptonimie „Tymoteusz”. Po przeszkoleniu, w grudniu 1942 r. ze specjalnością w dywersji i odwecie został wysłany na placówkę w Inspektoracie Tarnów i przydzielony do jednostki specjalnej wykonującej wyroki wojskowego sądownictwa specjalnego[1][3]. Brał udział w akcjach likwidacyjnych, odwetowych, a także m.in. w odbiciu 16 żołnierzy AK więzionych w Grybowie[1].

4 lutego 1944 r. z rozkazu ppłk Stefana Tarnawskiego „Tarło” w ramach przygotowań do akcji „Burza” został przeniesiony do zachodniego Lwowa, gdzie dołączył do II Oddziału (Kedyw) Okręgu Lwów AK, wchodząc w skład 26 Pułku Armii Krajowej. 3 maja 1944 r. rozkazem komendanta obszaru lwowskiego, płk Władysława Filipkowskiego ps. „Cis” „Janka”, został mianowany na stopień podporucznika czasu wojny[1].

Akcja Burza we Lwowie

23 lipca 1944 r. podczas akcji Burza we Lwowie walczył w Śródmieściu, w drużynie por. Jerzego Gardymika „Romana”, a następnie został skierowany do Politechniki Lwowskiej, przy ul. Leona Sapiehy. Brał udział w walkach o hotel George, kościół Karmelitów, a następnie wrócił na politechnikę. Wraz z kpt. Janem Kozikiem ps. „Karski”, „Walek” brał udział w walkach o Kortumową Górę, za które rozkazem gen. Władysława Filipkowskiego z dn. 26 lipca 1944 r. otrzymał Krzyż Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy. Następnie został skierowany do osłony Sztabu VI Okręgu AK, przy ul. Kochanowskiego 27. Po zakończeniu operacji był więziony przez NKWD we Lwowie, a następnie wraz grupą kilkuset żołnierzy deportowany do Jarosławia celem wcielenia przymusowego do Armii Berlinga. 29 listopada 1944 r. zbiegł i ukrywał się w klasztorze oo. Dominikanów, następnie ucharakteryzowany na zakonnika, pod fałszywym nazwiskiem przerzucony do zakonu oo. Bernardynów w Leżajsku, gdzie ukrywał się do 20 stycznia 1945 r.

Zrzeszenie WiN, służba w LWP i zwolenienie ze służby

Po kontakcie z dowódcą Inspektoratu Tarnów ppłk Stefanem Musiałkiem-Łowickim ps. „Mirosław”, został członkiem Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość[1]. Otrzymał polecenie wstąpienia do I Oficerskiej Szkoły Piechoty Ludowego Wojska Polskiego w Krakowie, celem przekazywania informacji wojskowych do WiN. W maju 1945 r. jego batalion został przeniesiony do III Oficerskiej Szkoły Piechoty w Inowrocławiu. Po zakończeniu II wojny światowej nie ujawnił się, a po utraceniu kontaktu z Janem Jandzisiem, ps. Sosna[4], łącznikiem WiN, który został aresztowany, nie odnowił kontaktu z organizacją i pozostał w LWP[4]. 4 grudnia 1946 roku po rozformowaniu OSP nr 3, został przeniesiony do Oddziału I Sztabu Głównego Marynarki Wojennej PRL. 4 Lipca 1947 był pierwszym oficerem przyjmującym po powrocie do kraju ORP „Błyskawica” w porcie w Gdyni[5]. W styczniu 1948 r. wskutek inwigilacji prowadzonej przez Oddział II Głównego Zarządu Informacji[1], po ujawnieniu faktu i przebiegu służby w AK, rozkazem admirała Włodzimierza Steyera w dniu 16 kwietnia 1948 r. został przeniesiony w randze kapitana marynarki w stan spoczynku i zwolniony ze służby[1][4], unikając dalszych konsekwencji represyjnych dzięki działaniom kmdr Jerzego Staniewicza[4].

Wykształcenie i działalność zawodowa w PRL

Po zakończeniu służby wojskowej ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Nie przyjął jednak nominacji sędziowskiej – jak twierdził – z przyczyn politycznych[1][3]. Następnie pracował m.in. jako radca prawny w Lasach Państwowych w Człuchowie[2]. Po odbyciu praktyk zawodowych związał się ze spożywczym ruchem spółdzielczym. Trafił do Chojnic, następnie do Sopotu i Gdańska, gdzie został prezesem Gdańskiego Oddziału Wojewódzkiego Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”. W 1965 r. został aresztowany i przez cztery miesiące był więziony w areszcie śledczym przy ul. Okopowej w Gdańsku pod sfabrykowanym zarzutem łapówkarstwa[3]. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pracował w ruchu spółdzielczym „Społem”, pełniąc funkcje prezesa i wiceprezesa Spółdzielni Spożywców „Społem” w Sopocie i Gdańsku, a także prezesa Gdańskiego Oddziału Wojewódzkiego Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”. W okresie PRL pozostawał zaangażowany w inicjatywy mające na celu upamiętnianie żołnierzy AK[1]. Zaangażował się w działania Klubu Inteligencji Katolickiej[6].

Działalność kombatancka po 1989

W 1989 r. był jednym ze współzałożycieli Okręgu Pomorskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (założonego jako Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej na Pomorzu), członkiem zarządu okręgu i pierwszym prezesem koła Gdańsk-Wrzeszcz. W 2002 r. został prezesem zarządu koła Gdańsk-Wrzeszcz Związku Inwalidów Wojennych Rzeczypospolitej Polskiej, w 2008 r. prezesem okręgu pomorskiego, a w latach 2009–2014 był wiceprezesem Zarządu Głównego organizacji. W latach 2012–2013 był przewodniczącym Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych Województwa Pomorskiego przy Urzędzie Marszałkowskim w Gdańsku. W III RP awansowany do stopnia komandora Marynarki Wojennej RP w stanie spoczynku i uhonorowany wieloma odznaczeniami państwowymi i pamiątkowymi[7]. W 2025 został honorowym obywatelem miasta Brzeska[8][9].

Zmarł 19 kwietnia 2026 w wieku 102 lat[10]. Po jego śmierci w siedzibie Rady Miasta Gdańska wystawiono księgę kondolencyjną[10]. 28 kwietnia 2026 został pochowany w alei zasłużonych na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku[10]. Uroczystościom towarzyszyła asysta wojskowa[11].

Życie prywatne

Jego syn, Wojciech Rakowski (ur. 1962), również jest działaczem SZŻAK[12].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j Gdańskie Centrum Multimedialne, Komandor Roman Rakowski kończy 100 lat. Wielka feta w Dworze Artusa [online], portal miasta Gdańska [dostęp 2024-03-17].
  2. ↑ a b Zmarł kmdr Roman Rakowski, bohater AK, dobry syn Polski. Miał 102 lata [online], portal miasta Gdańska, 20 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-20].
  3. ↑ a b c Roman Rakowski, Maria Mrozińska, W czasie okupacji ludzie Armii Krajowej stali się moją rodziną i tak już pozostało, [w:] Historia Gdańska – rozmowy gdańskie [online], portal miasta Gdańska, 29 czerwca 2022 [dostęp 2026-04-22].
  4. ↑ a b c d Roman Rakowski „Grab”: Dlaczego nie zostałem „żołnierzem wyklętym”? [online], plus.dziennikbaltycki.pl, 17 lutego 2017 [dostęp 2024-03-17].
  5. ↑ Gdańskie Centrum Multimedialne, Kmdr Roman Rakowski, bohater AK. Wiemy, kiedy pogrzeb [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2026-04-23].
  6. ↑ l, W czasie okupacji ludzie Armii Krajowej stali się moją rodziną i tak już pozostało [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2026-04-23].
  7. ↑ „W cudzej skórze” [online], Polskie Radio PiK, 20 czerwca 2020 [dostęp 2024-04-20].
  8. ↑ a b Honorowy Obywatel Miasta Brzeska. brzesko.pl. [dostęp 2025-02-11].
  9. ↑ a b Honorowy Obywatel Miasta Brzeska. youtube.com. [dostęp 2025-02-11].
  10. ↑ a b c Gdańskie Centrum Multimedialne, Kmdr Roman Rakowski, bohater AK. Wiemy, kiedy pogrzeb [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2026-04-22].
  11. ↑ Gdańskie Centrum Multimedialne, „Dziękujemy, Komandorze”. Gdańsk pożegnał Romana Rakowskiego [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2026-04-28].
  12. ↑ Gdańskie Centrum Multimedialne, Dwaj miłośnicy Armii Krajowej odwiedzili magistrat – w jakim celu? [online], portal miasta Gdańska [dostęp 2024-03-17].
  13. ↑ Odszedł kmdr Roman Rakowski [online], Pomorski Urząd Wojewódzki w Gdańsku, 20 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-22].