Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Stefan Stec


Stefan Stanisław Stec
5 zwycięstw
Ilustracja
major pilot major pilot
Data i miejsce urodzenia

25 listopada 1889
Lwów

Data i miejsce śmierci

11 maja 1921
Warszawa

Przebieg służby
Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Formacja

K.u.k. Luftfahrtruppen
Lotnictwo Wojska Polskiego

Jednostki

Flik 3
Flik 9
6 eskadra wywiadowcza
7 eskadra myśliwska

Stanowiska

dowódca Flik 9
7 eskadra myśliwska

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska

Odznaczenia
mjr inż. pilot Stefan Stec
Symboliczny grób polskich lotników na Cmentarzu Obrońców Lwowa

Stefan Stanisław Stec (ur. 25 listopada 1889 we Lwowie, zm. 11 maja 1921 w Warszawie)[1] – pilot myśliwski – major pilot inżynier, latający w lotnictwie austro-węgierskim oraz polskim, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, prekursor znaku polskiego lotnictwa wojskowego – biało-czerwonej szachownicy lotniczej.

Młodość i służba w armii Austro-Węgier

Syn Stefana i Anny z domu Słoneckiej, urodzony 25 listopada 1889 we Lwowie[2]. Uczęszczał do gimnazjum, gdzie zdał egzamin dojrzałości, a następnie ukończył studia na Politechnice Lwowskiej[3], otrzymując tytuł inżyniera[1].

Podczas I wojny światowej, 3 sierpnia 1914 został powołany do armii austro-węgierskiej[3]. Ukończył szkołę oficerów rezerwy pionierów, po czym do końca października 1915 służył w 10 Batalionie Pionierów. Skierowany następnie do lotnictwa, ukończył szkołę obserwatorów lotniczych w Wiener Neustadt[1]. Od 31 stycznia 1916 do początku 1918 roku służył jako obserwator na samolotach rozpoznawczych w eskadrze Flik 3 (Fliegerkompagnie 3) na froncie wschodnim. 2 września 1917, lecąc z pilotem K. Heranem samolotem Hansa-Brandenburg C.I, zestrzelił pierwszy samolot – myśliwiec Nieuport koło wsi Monasterzyska[4]. 1 lutego 1918 awansował na stopień porucznika (Oberleutnant).

W lutym 1918 ukończył kurs pilotażu, otrzymując odznakę pilota (nr 1206/1918), następnie kurs pilotażu myśliwskiego i 1 maja 1918 został przydzielony do swojej dawnej eskadry, przeformowanej na myśliwską Flik 3/J. Latał w niej na myśliwcach Albatros D.III (Oef) na froncie austriacko-włoskim, bazując głównie na lotnisku Romagnano. W składzie Flik 3/J Stec walczył do końca wojny, z krótką przerwą między 17 czerwca a 4 lipca 1918, kiedy powierzono mu w zastępstwie dowództwo eskadry Flik 9/J[4].

16 lipca 1918 w składzie klucza z dwoma innymi pilotami (F. Navratil i Franciszek Peter) zestrzelił włoski myśliwiec Hanriot HD.1 w rejonie jeziora Garda, a 10 sierpnia zestrzelił swój trzeci samolot nad Monte Pasubio[4]. W służbie austriackiej odznaczony został m.in. Orderem Żelaznej Korony III klasy z dekoracją wojenną, 2 razy Srebrnym Medalem za Odwagę oraz pruskim Krzyżem Żelaznym II klasy[4].

Służba w Wojsku Polskim

Od połowy 1918 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej we Lwowie. W październiku 1918 przybył do Lwowa. 1 listopada 1918, jeszcze przed oficjalną datą odzyskania niepodległości, wstąpił do nowo formującego się lotnictwa w Wojsku Polskim[3] ze stopniem porucznika pilota. Na początku listopada tego roku, gdy rozgorzały walki polsko-ukraińskie we Lwowie[2], uczestniczył w obronie tego miasta[3], po czym 6 listopada przedarł się na opanowane przez Polaków lotnisko Lewandówka, stając się jednym z pierwszych pilotów polskiej grupy lotniczej w tym mieście (tego dnia dotarł tam też Eugeniusz Roland). Pierwszy lot bojowy wykonał 7 listopada z lotniska Lewandówka, bombardując stanowiska ukraińskie. 9 listopada wykonał pierwszy lot transportowy w Polsce z prof. Stanisławem Strońskim, w celu zorganizowania w Krakowie odsieczy dla Lwowa. Samolot ich wówczas został uszkodzony przez ogień przeciwlotniczy i Stec musiał lądować przymusowo pod Łańcutem. 15 listopada wykonał lot z meldunkami dla Piłsudskiego do Warszawy. W listopadzie, do zakończenia walk w samym Lwowie, wykonał 19 lotów bojowych.

Na swoim samolocie, jeszcze w służbie austriackiej, jako godło osobiste miał namalowaną biało-czerwoną szachownicę. Szachownica ta została przyjęta 1 grudnia 1918 roku rozkazem nr. 38 Sztabu Generalnego WP jako znak rozpoznawczy samolotów lotnictwa polskiego.

W kolejnych miesiącach w dalszym ciągu latał bojowo w składzie 6 eskadry lwowskiej III Grupy Lotniczej. W styczniu 1919 został wysłany do Wiednia w sprawie zakupu samolotów, po czym 17 marca powrócił na front, w skład swojej eskadry, przemianowanej na 6 eskadrę wywiadowczą[1]. W kwietniu 1919 objął dowództwo 7 eskadry wywiadowczej[5][3]. 29 kwietnia 1919 na samolocie Fokker D.VIII (E.V) uszkodził ukraiński myśliwiec Nieuport 17 pilotowany przez Austriaka Franza Rudorfera, który eskortował samolot rozpoznawczy; uszkodzony Nieuport uciekł we mgle i zdołał powrócić na lotnisko w Krasnem[6] (polska piechota raportowała mimo to o przymusowym lądowaniu samolotu ukraińskiego[5]). 10 maja atakował ukraiński balon obserwacyjny, lecz bez sukcesu[6] (niektóre publikacje podawały zestrzelenie balonu[5]). Eskadrą tą dowodził on do połowy października 1919, kiedy to wyjechał na studia wojskowe do Francji w Ecole Superieure d'Aeronautique w Paryżu. W czasie walk „odznaczył się jako jeden z najdzielniejszych oficerów lotników dokonując licznych brawurowych lotów bojowych"[3]. W 1922 został odznaczony pośmiertnie orderem „Virtuti Militari” V klasy[7].

Po ukończeniu studiów we wrześniu 1920 powrócił do kraju i zaangażował się w uruchomienie krajowej produkcji lotniczej, zostając kierownikiem wydziału fabrykacyjnego w Departamencie III Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych. 11 maja 1921 zginął w katastrofie lotniczej na lotnisku mokotowskim w Warszawie[3]. 24 listopada 1935 jego szczątki zostały pochowane na Cmentarzu Obrońców Lwowa (pochowany także został wówczas inny lotnik, Władysław Toruń) we Lwowie[8]. W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (oprócz Stefana Steca m.in. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, dowódcy obrony Lwowa z 1918 Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza, ks. Gerarda Szmyda, pozostałych twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra i Władysława Torunia) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dziś pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda).

W służbie austriackiej Stefan Stec zestrzelił 3 samoloty na pewno, podawane są także często dalsze 4 strącone samoloty oraz 2 balony, które nie znajdują jednak potwierdzenia w dokumentach. W służbie polskiej odniósł dwa dalsze zwycięstwa, łączny więc bilans jego zwycięstw (5) stanowi powszechnie uznawane minimum wymagane na tytuł asa myśliwskiego nadawany w państwach Ententy.

Decyzją Nr 143/MON z dnia 5 września 2019 roku mjr pil. Stefan Stec został patronem 21 Bazy Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie[9].

Był żonaty[10].

Ordery i odznaczenia

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f Marian Romeyko (red.) "Ku czci poległych lotników", Warszawa 1933
  2. ↑ a b c Kolekcja ↓, s. 1.
  3. ↑ a b c d e f g Kolekcja ↓, s. 4.
  4. ↑ a b c d Tomasz Goworek, Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego, Warszawa: SIGMA-NOT, 1991, ISBN 83-85001-46-8, OCLC 751325702.
  5. ↑ a b c Krzysztof A. Tarkowski, Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991, s. 38, ISBN 83-206-0985-2, OCLC 69498511.
  6. ↑ a b Mariusz Niestrawski, Szachownice nad Galicją i Wołyniem. Część 2. Lotnictwo Wojska Polskiego w wojnie z Ukraińcami., "Lotnictwo Aviation International" nr 9/2017, s. 92-93
  7. ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 27 października 1922, s. 799.
  8. ↑ Uroczysty pogrzeb pierwszych lotników lwowskich. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 271 z 26 listopada 1935. 
  9. ↑ Decyzja Nr 143/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 września 2019 (Dz.Urz.MON.2019.176). [dostęp 2019-09-08].
  10. ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
  11. ↑ M.P. z 1933 r. Nr 255, poz. 273 (ISAP).
  12. ↑ a b Pomnik dla lotników - Obrońców Lwowa. „Wschód”. Nr 53, s. 2, 10 lipca 1937. 
  13. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 435.

Bibliografia

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
  • Tomasz Goworek: Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego. Warszawa: Wydawn. Czasopism i Książek Technicznych SIGMA-NOT, 1991. ISBN 83-85001-46-8.
  • Marian Romeyko: Ku Czci Poległych Lotników Księga Pamiątkowa. Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika Poległych Lotników, 1933. (pol.).
  • Stefan Stec – Historia Lotnictwa. elknet.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-15)].
  • Przemysław Skulski: Asy wojny 1914 – 1918 / Przemysław Skulski ; Wojciech Sankowski. Wrocław: ACE PUBLICATION, 1994. ISBN 83-86153-10-5.
  • Stec Stefan Stanisław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.20-1456 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-25].