Teoria PCF (od ang. possible cofinalities), teoria możliwych współkońcowości – dział teorii mnogości związany z arytmetyką liczb kardynalnych. Jednym z centralnych obiektów rozważanych w tej teorii jest zbiór współkońcowości pewnych zredukowanych porządków produktowych.
Stworzył ją izraelski matematyk Saharon Shelah w latach 80. XX wieku i do dziś jest ona rozwijana, głównie przez niego. Wyniki tej teorii demonstrują, że – mimo dużej kolekcji twierdzeń niezależnościowych w arytmetyce liczb kardynalnych – wciąż można dowieść wielu własności na gruncie aksjomatyki Zermela-Fraenkla (ZFC), o ile zadaje się właściwe pytania. Z teorii możliwych współkońcowości można także wywnioskować nowe prawa klasycznej arytmetyki liczb kardynalnych.
Rys historyczny
- W 1970 roku, rozwijając metodę forsingu, William Easton[1] udowodnił następujące twierdzenie. Przypuśćmy, że F jest rosnącą funkcją określoną na wszystkich regularnych liczbach kardynalnych, której wartościami są nieskończone liczby kardynalne i taką, że
dla wszystkich regularnych
Wówczas jest niesprzecznym z ZFC, że
dla wszystkich regularnych liczb kardynalnych 
- Twierdzenie Eastona przesunęło środek ciężkości badań w arytmetyce kardynalnej w kierunku hipotezy liczb singularnych (SCH) i jej naruszeń. SCH to zdanie stwierdzające, że dla każdej nieskończonej liczby kardynalnej
jeśli
to
. Przy założeniu SCH, potęgi liczb kardynalnych są wyznaczone przez funkcję
dla liczb regularnych. Z naruszenia SCH można znaleźć pewne duże liczby kardynalne, ale też z dużych liczb można wywnioskować niesprzeczność ¬SCH.
- Z wyników Karola Prikrego[2] i Jacka Silvera wynika, że jeśli istnieje liczba superzwarta, to istnieje pojęcie forsingu, które forsuje, że dla pewnej silnie granicznej singularnej liczby kardynalnej
mamy
Wielu matematyków zaczęło w latach 70. XX wieku sądzić, że w arytmetyce liczb kardynalnych wszystkie twierdzenia ZFC są już odkryte i wszystko, co nie jest przez te stwierdzenia zdeterminowane, jest niezależne od ZFC (być może, zakładając istnienie odpowiednio dużych liczb kardynalnych).
- W 1978 Shelah opublikował pracę, w której użył nowatorskich metod do budowy pewnych algebr mocy
[3]. Metody te były zwiastunem nowej teorii: teorii PCF. W kolejnych latach Shelah systematycznie prowadził badania w tym kierunku, z czasem wykazując, że ciągle jeszcze istnieją nieodkryte (i zdumiewające) twierdzenia ZFC.
- W 1994 Shelah opublikował systematyczny i kompleksowy wykład teorii PCF[4].
- Czytelnik nieprzyzwyczajony do bardzo trudnego stylu publikacji Shelaha, a zainteresowany głębszym zrozumieniem tej teorii, może więcej skorzystać z przeglądowego artykułu Maxa Burkego i Menachema Magidora[5] lub monografii M. Holza, K. Steffensa i E. Weitza[6]. Bardzo godnym polecenia jest też artykuł przeglądowy Uriego Abrahama i Menachema Magidora[7].
Podstawowe pojęcia
Pojęcia wstępne
- Przypuśćmy, że
jest praporządkiem. Definiujemy współkońcowość
praporządku
jako

- Przypuśćmy, że
jest niepustym zbiorem i dla
mamy daną liczbę porządkową
Dalej przypuśćmy, że
jest ideałem podzbiorów zbioru
Definiujemy praporządek
na
przez
wtedy i tylko wtedy gdy 
Wybrane definicje z teorii PCF
- Dla liczb kardynalnych
określamy współczynnik pokryciowy
jako najmniejszą możliwą moc rodziny
(czyli elementy rodziny
są podzbiorami zbioru
mocy mniejszej niż
) takiej, że
![{\displaystyle (\forall B\in [\kappa ]^{<\mu })(\exists A\in {\mathcal {A}})(B\subseteq A).}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/b12a7dde33f1e2f230a6e692550ac09333a22b2c)
- Niech
będzie niepustym zbiorem regularnych liczb kardynalnych. Określamy:
jest zbiorem wszystkich takich funkcji
że 
- jeśli
jest ideałem na
to
oznacza porządek częściowy otrzymany w kanoniczny sposób z praporządku
na 
jest ideałem maksymalnym na 
- Niech
będzie singularną liczbą kardynalną. Zdefiniujmy zbiór
jako
jest zbiorem liczb regularnych,
oraz
jest maksymalnym ideałem na
zawierającym wszystkie ograniczone podzbiory 
- Kładziemy

Przykładowe twierdzenia teorii PCF
- Przypuśćmy, że
jest graniczną liczbą porządkową oraz że
(czyli
nie jest punktem stałym skali alefów). Wówczas
a stąd 
- Na przykład
(gdzie
).
- Jeśli
jest przedziałem liczb regularnych i
to
jest również przedziałem liczb regularnych, który zawiera element największy oraz
i też
- Hipoteza PCF mówi, że nawet
jeśli
jest przedziałem liczb regularnych i 
- Jeśli
jest nieskończoną liczbą kardynalną,
to ![{\displaystyle \mathrm {cf} \left([\lambda ]^{\leqslant \kappa },\subseteq \right)=\max \left(\mathrm {pcf} (\{\kappa ^{+(\beta +1)}:\beta <\alpha \})\right).}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/d5e6a77d71b72058d6d86b47b21e73124b6146a6)
- Z powyższych wyników możemy wywnioskować np. że:
- (a) jeśli
gdzie
jest graniczną liczbą porządkową, to ![{\displaystyle \mathrm {cf} \left([\aleph _{\delta }]^{|\delta |},\subseteq \right)<\aleph _{|\delta |^{+4}},}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/719712dd6c3f9ee63aab709ac87c2bb41da9ac75)
- (b) jeśli
gdzie
jest graniczną liczbą porządkową, to 
- W szczególności, jeśli
to 
Jeśli hipoteza PCF jest prawdziwa, to nawet 
- Jeśli
oraz zbiór
jest stacjonarny w
to 
Powszechnie znaną (choć niekoniecznie popieraną) tezą Shelaha jest, że jeśli zinterpretujemy właściwie pierwszy problem Hilberta (używając podejścia motywowanego przez teorię PCF), to ma on odpowiedź pozytywną[8]. Podstawą do tej tezy jest następujące twierdzenie, nazywane revised GCH.
- Dla liczb kardynalnych
określamy
oraz dla każdego zbioru
mocy
można znaleźć zbiór
taki że
oraz 
- Revised GCH: Jeśli
jest silnie graniczną liczbą nieprzeliczalną, to dla każdej liczby kardynalnej
można znaleźć
takie, że
implikuje ![{\displaystyle \lambda ^{[\kappa ]}=\lambda .}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/08619c989855e5ffea7dafe34db4d6341d590005)
Przypisy
- ↑ Easton, William B.: Powers of regular cardinals. „Ann. Math. Logic” 1 (1970), s. 139–178.
- ↑ Prikry, Karel L.: Changing measurable into accessible cardinals. „Dissertationes Math. / Rozprawy Mat.” 68 (1970).
- ↑ Shelah, Saharon: Jonsson algebras in successor cardinals. „Israel J. Math.” 30 (1978), s. 57–64.
- ↑ Shelah, Saharon: Cardinal arithmetic. „Oxford Logic Guides”, 29. Oxford Science Publications. The Clarendon Press, Oxford University Press, New York, 1994. ISBN 0-19-853785-9.
- ↑ Burke, Maxim R.; Magidor, Menachem: Shelah’s pcf theory and its applications. „Ann. Pure Appl. Logic” 50 (1990), s. 207–254.
- ↑ Holz, M.; Steffens, K.; Weitz, E.: Introduction to cardinal arithmetic. „Birkhäuser Advanced Texts: Basler Lehrbücher”. Birkhäuser Verlag, Basel, 1999. ISBN 3-7643-6124-7.
- ↑ Abraham, Uri; Magidor, Menachem: Cardinal Arithmetic, w: Handbook of Set Theory pod red. M. Foremana, A. Kanamoriego i M. Magidora, w druku. Dostępne w formacie dvi na stronach pierwszego autora.
- ↑ Shelah, Saharon: The generalized continuum hypothesis revisited. „Israel J. Math.” 116 (2000), s. 285–321.