Trimezia
Trimezia martinicensis | |
| Systematyka[1][2] | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
Trimezia |
| Nazwa systematyczna | |
| Trimezia Salisb. ex Herb. Edwards's Bot. Reg. 30 (Misc.): 88 (1844)[3] | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
T. meridensis Herbert | |



Trimezia Salisb. ex Herb. – rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae), obejmujący 77 gatunków występujących w Meksyku i na Florydzie w Ameryce Północnej, w Ameryce Środkowej oraz w północnej i zachodniej Ameryce Południowej sięgając do Argentyny, Urugwaju i Paragwaju[3]. Kilka gatunków (Trimezia martinicensis, T. northiana i T. steyermarkii) zostało introdukowanych poza obszarem naturalnego występowania, m.in. na Hawaje, Jamajkę, Mauritius, Portoryko i Reunion oraz na Półwysep Malajski[3].
Morfologia
- Pokrój
- Małe i duże wieloletnie rośliny zielne, wiecznie zielone lub przechodzące okres spoczynku[5].
- Pędy
- Podziemne, wyprostowane kłącze czasem pokryte brązowawymi, mięsistymi lub czasami kleistymi pozostałościami starych nasad liści[5]. Pęd kwiatostanowy wyprostowany, prosty lub rozgałęziony, czasami spłaszczony[5].
- Liście
- Liście odziomkowe, o długości do 30 cm, zebrane po 4–6 w dwurzędowy wachlarz[6]. Blaszki liściowe lancetowate do równowąskich lub okrągłych na przekroju[5].
- Kwiaty
- Rośliny tworzą od 4 do 5 kwiatów, ale zwykle tylko jeden jest otwarty. Kwiaty wyrastają z kilku pochwiastych liści przykwiatowych[6]. Listki okwiatu położone w zewnętrznym okółku są zwykle jasnożółte z kilkoma brązowymi plamkami i innymi wzorami u nasady, zaokrąglone, wolne, o długości do 2,5 cm i o połowę mniejszej szerokości[6]. Listki położone w wewnętrznym okółku są znacznie węższe i krótsze, o różnych odcieniach żółtego i brązowego, pasiaste, wygięte w dół[6], z elajoforami w dolnej połowie, częściowo zakrytymi fałdami[5]. Trzy pręciki wzniesione, otaczające słupek[6]. Nitki pręcików wolne, zgrubiałe w dolnej części, powyżej smukłe. Pylniki przyrośnięte do łatek szyjki słupka. Szyjka słupka rozwidlająca się na trzy łatki, każda zakończona parą zaostrzonych grzebieni oraz odosiowo i poprzecznie położonym znamieniem lub dwuklapowa to ściętej.
Biologia
- Rozwój
- Geofity ryzomowe. Kwitną przez długi okres rozpoczynający się w kwietniu, przy czym większość kwiatów pojawia się na wiosnę, następne zaś sporadycznie w ciągu roku[6]. Niektóre gatunki są żyworodne. Rozmnóżki powstają na starych kwiatostanach[7].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)
Rodzaj z plemienia Trimezieae w podrodzinie Iridoideae, należącej do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae) w rzędzie szparagowców (Asparagales) zaliczanych do jednoliściennych[2].
- Wykaz gatunków[3]
- Trimezia altivallis Ravenna
- Trimezia barretoi (R.C.Foster) Christenh. & Byng
- Trimezia brachypus (Baker) Ravenna
- Trimezia brevicaulis Ravenna
- Trimezia brevistaminea (Chukr) Christenh. & Byng
- Trimezia campanula Lovo & Mello-Silva
- Trimezia candida (Hassl.) Ravenna
- Trimezia capitellata Ravenna
- Trimezia castaneomaculata (A.Gil & M.C.E.Amaral) Christenh. & Byng
- Trimezia cathartica (Klatt) Niederl.
- Trimezia caulosa Ravenna
- Trimezia chimantensis Steyerm.
- Trimezia cipoana (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia coerulea (G.Lodd.) Ravenna
- Trimezia concava (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia concolor Christenh. & Byng
- Trimezia datensis (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia decora Ravenna
- Trimezia decumbens Ravenna
- Trimezia diamantinensis (Ravenna) Christenh.
- Trimezia eburnea (A.Gil & M.C.E.Amaral) Christenh. & Byng
- Trimezia elegans (Ravenna) Christenh.
- Trimezia exillima Ravenna
- Trimezia fistulosa R.C.Foster
- Trimezia floscella (A.Gil & M.C.E.Amaral) Christenh. & Byng
- Trimezia fosteriana Steyerm.
- Trimezia fulva (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia glauca (Seub. ex Klatt) Ravenna
- Trimezia gracilis (Herb.) Christenh. & Byng
- Trimezia guaricana Ravenna
- Trimezia guianensis Ravenna
- Trimezia humilis (Klatt) Ravenna
- Trimezia imbricata (Hand.-Mazz.) Christenh. & Byng
- Trimezia involuta (A.Gil & M.C.E.Amaral) Christenh. & Byng
- Trimezia itacambirae (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia itamarajuensis Ravenna
- Trimezia itatiaica Ravenna
- Trimezia jaguatirica Ravenna
- Trimezia juncifolia (Klatt) Benth. & Hook.f.
- Trimezia laevis (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia latifolia Ravenna
- Trimezia liebmannii Govaerts
- Trimezia longifolia (Link & Otto) Christenh. & Byng
- Trimezia martinicensis (Jacq.) Herb.
- Trimezia mauroi (A.Gil & M.C.E.Amaral) Govaerts
- Trimezia mogolensis Ravenna
- Trimezia monticola (Klatt) Christenh. & Byng
- Trimezia nana (Lovo & Mello-Silva) Christenh. & Byng
- Trimezia northiana (Schneev.) Ravenna
- Trimezia organensis Ravenna
- Trimezia paradoxa Ravenna
- Trimezia pardina Ravenna
- Trimezia plicatifolia Chukr
- Trimezia portosecurensis Ravenna
- Trimezia pumila (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia pusilla Ravenna
- Trimezia recurvata (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia rotundata Ravenna
- Trimezia rupestris Ravenna
- Trimezia sabini (Lindl.) Ravenna
- Trimezia sancti-vicentei (A.Gil & M.C.E.Amaral) Govaerts
- Trimezia sergipensis (A.Gil & M.C.E.Amaral) Christenh. & Byng
- Trimezia setacea (Klatt) Christenh. & Byng
- Trimezia silvestris (Vell.) Ravenna
- Trimezia sobolifera Ravenna
- Trimezia spathata (Klatt) Baker
- Trimezia speciosa (Chukr & A.Gil) Christenh. & Byng
- Trimezia steyermarkii R.C.Foster
- Trimezia striata (Lovo & Mello-Silva) Christenh. & Byng
- Trimezia synandra (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia tenuissima (Ravenna) Christenh. & Byng
- Trimezia truncata Ravenna
- Trimezia unca Ravenna
- Trimezia variegata (M.Martens & Galeotti) Ravenna
- Trimezia violacea (Klatt) Ravenna
- Trimezia warmingii (Klatt) Christenh. & Byng
- Trimezia xyridea (Ravenna) Christenh. & Byng
Nazewnictwo
- Etymologia nazwy naukowej
- Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów τριες (tries – trzy) i μείζων (meizon – większy) i odnosi się do trzech listków okwiatu, położonych w zewnętrznym okółku, które są dużo większe od listków położonych w okółku wewnętrznym[6].
- Anomalostylus R.C.Foster
- Cypella Klatt
- Deluciris A.Gil & Lovo
- Galathea Liebm.
- Lansbergia de Vriese
- Marica Ker Gawl.
- Neomarica Sprague
- Poarchon Allemão
- Pseudiris Chukr & A.Gil
- Pseudotrimezia R.C.Foster
- Remaclea C.Morren
- Xanthocromyon H.Karst.
Rośliny lecznicze
T. martinicensis stosowana jest jako środek o działaniu ściągającym. Napar z kłącza stosowany jest na grypę, skąpomocz, brak miesiączki[8].
Rośliny ozdobne
Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne. Nadają się do uprawy w tropikalnych szklarniach. Są ciepłolubne, wymagają temperatur nie spadających w zimę poniżej 12 stopni w nocy i wysokiej wilgotności. Rosną na glebach lekkich, utrzymujących wilgoć, bogatych w składniki odżywcze[6].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-11-03] (ang.).
- ↑ a b c d e Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-11-03]. (ang.).
- ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2020-09-05]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Peter Goldblatt: Iridaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 320-321. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h John Bryan: Bulbs. Timber Press, 2002, s. 447. ISBN 0-88192-529-2. OCLC 47756058. (ang.).
- ↑ David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 939, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
- ↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants: common names, scientific names, eponyms, synonyms, and etymology. CRC, Taylor & Francis Group, 2012, s. 3802. ISBN 978-1-4200-8044-5. OCLC 774639599. (ang.).