Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Tulostoma


Berłóweczka
Ilustracja
Berłóweczka zimowa (Tulostoma brumale)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

pieczarkowate

Rodzaj

berłóweczka

Nazwa systematyczna
Tulostoma Pers.
Syn. meth. fung.: 139 (Getynga, 1794)
Typ nomenklatoryczny

Tulostoma mammosum P. Micheli ex Fr.

Berłóweczka frędzelkowana (Tulostoma fimbriatum)

Tulostoma Pers. (berłóweczka) – rodzaj grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Rodzaj Tulostoma utworzył Christiaan Hendrik Persoon w 1794 r. Gatunkiem typowym jest Tulostoma mammosum P. Micheli ex Fr.[1] Synonim naukowy: Tulasnodea Fr.[2] Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako pałeczka lub pyzatka[3].

Charakterystyka

Owocniki początkowo kuliste, tworzą się pod ziemią. Dojrzałe owocniki zbudowane są z kulistej główki i trzonu. W miarę wzrostu silnie wydłużający się trzon wynosi kulistawą część owocnika nad powierzchnię. Trzon jest dobrze wykształcony, początkowo tkwi w podłożu, potem stopniowo się z niego wysuwa. Jest twardy, o powierzchni włóknistej lub łuskowatej. Perydium jest jedno lub dwuwarstwowe, nietrwałe i szybko odpada. Pozostaje po nim ślad w postaci mniej lub więcej widocznego kołnierzyka u podstawy główki. Gleba jednolita, w stanie dojrzałym pyląca. Znajduje się w niej włośnia. Wysyp zarodników ochrowy. Zarodniki okrągławe, brodawkowate, bez pory rostkowej. Po dojrzeniu grzyba wydostają się z owocnika przez mały otwór szczytowy[4][5][6].

Przedstawiciele tego rodzaju rosną głównie poza lasem, najczęściej na glebach piaszczystych, w miejscach nasłonecznionych. Grzyby saprotroficzne rosnące na ziemi[3].

Gatunki występujące w Polsce:

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[7]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody[3] i innych[8].

Przypisy

  1. ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15].
  2. ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-20].
  3. ↑ a b c Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 678–679, ISBN 83-89648-09-1, OCLC 749547600.
  4. ↑ Wanda Rudnicka-Jezierska, Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales), Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991, s. 105, ISBN 83-85444-01-7.
  5. ↑ Narkiewicz Czesław, Grzyby chronione Dolnego Śląska, Jelenia Góra: Wydawnictwo Muzeum Przyrodniczego, 2005, ISBN 83-89863-20-0.
  6. ↑ Ewald Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 606, ISBN 83-7404-513-2.
  7. ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-09-20].
  8. ↑ Berłóweczka (Tulostoma) [online], grzyby.pl [dostęp 2026-03-01] (pol.).