Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Typhonium


Truciec
Ilustracja
Typhonium brownii
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

żabieńcowce

Rodzina

obrazkowate

Podrodzina

Aroideae

Rodzaj

truciec

Nazwa systematyczna
Typhonium Schott
Wiener Z. Kunst 3: 72 (1829)
Typ nomenklatoryczny

Typhonium trilobatum Schott[3]

Zasięg
Mapa zasięgu
Typhonium roxburghii
Typhonium varians

Truciec[4] (Typhonium Schott) – rodzaj wieloletnich geofitów ryzomowych, należący do rodziny obrazkowatych, liczący 83 gatunki występujące na obszarze od Indii i Mongolii do Australii, gdzie zasiedlają nizinne łąki i turzyce, lasy suche, lasy deszczowe, wzgórza, brzegi strumieni i brzegi dróg. Niektórzy przedstawiciele tego rodzaju zostali introdukowani do Ameryki Południowej, Afryki oraz na Kubę[5]. Liczba chromosomów 2n wynosi od 8 do 160.

Morfologia

Pokrój
Niewielkie rośliny zielne.
Łodyga
Zgrubiała, niemal kulista bulwa pędowa albo płożące lub wzniesione kłącze.
Liście
Rośliny tworzą kilka liści, z długim ogonkiem, tworzącym u nasady pochwę. Blaszki liściowe przeważnie proste i strzałkowate, oszczepowate lub trójklapowe.
Kwiaty
Rośliny jednopienne, tworzące pojedynczy kwiatostan typu kolbiastego pseudancjum. Szypułka, krótsza od ogonka liściowego, wyrasta z pochwy liściowej. Pochwa kwiatostanu w dolnej części o zwiniętych brzegach, tworząca okrągło-jajowatą komorę, z zewnątrz zieloną, oddzieloną od górnej części pochwy zwężeniem. Górna część pochwy jest flagowata, szeroko jajowata do lancetowatej, często czerwonawa doosiowo. Kolba kwiatostany dzieli się na pięć odcinków: (od dołu): kwiaty żeńskie, prątniczki, naga szczelina, kwiaty męskie i wyrostek. Kwiaty żeńskie siedzące; zalążnie jednokomorowe, zawierające bazanie położony, pojedynczy (do kilku), ortotropowy zalążek. Prątniczki główkowate, maczugowate, szydłowate lub nitkowate. Kwiaty męskie siedzące, 1-3-pręcikowe, wolne, z pylnikami otwierającymi się przez boczną szczelinę lub wierzchołkowy otworek. Wyrostek kolby trzonkowaty i wydłużony.
Owoce
Owocostan składa się z zielonych lub białawych jagód o soczystej owocni, zawierających od jednego do kilku nasion[6].
Gatunki podobne
Przedstawiciele rodzaju pałczycha, o wachlarzowatopalczastej blaszce liściowej i zrośniętych brzegach komory pochwy kwiatostanu[6], rodzaju Theriophonum, o większej liczbie zalążków położonych bazalnie lub przywierzchołkowo[7], rodzaju Eminium, o złożonej blaszce liściowej, wielonasiennych jagodach o zwartej owocni i kwiatostanie nie wyrastającym całkowicie ponad poziom podłoża i rodzaju Biarum, o kwiatostanie nie zwężonym, nie wyrastającym całkowicie ponad poziom podłoża[8].

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej
Nazwa naukowa pochodzi od mitycznego Tyfona, zionącego ogniem, stugłowego potwora z mitologii greckiej i została zbudowana z końcówką deminutywną dodaną do jego imienia[9] lub pochodzi od nawiązującego do mitologii, greckiego słowa τυφώνιος (typhonios – pomieszany, niespokojny, wzburzony). Nazwa Typhonium została użyta po raz pierwszy w pracach Dodoensa[10].
Synonimy taksonomiczne[5]
  • Desmesia Raf.
  • Heterostalis (Schott) Schott
  • Jaimenostia Guinea & Gómez Mor. in E.Guinea

Systematyka

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)
Należy do plemienia Areae, nadplemienia Arodae, podrodziny Aroideae, rodziny obrazkowatych, rzędu żabieńcowców w kladzie jednoliściennych[2].
Gatunki[5]
  • Typhonium acetosella Gagnep.
  • Typhonium adnatum Hett. & Sookch.
  • Typhonium albidinervium C.Z.Tang & H.Li
  • Typhonium albispathum Bogner
  • Typhonium attapeuense A.Galloway
  • Typhonium aungmyintwinii K.Z.Hein & Naive
  • Typhonium bachmaense V.D.Nguyen & Hett.
  • Typhonium baoshanense Z.L.Dao & H.Li
  • Typhonium bicolor Luu, Nguyen-Le & N.T.Tran
  • Typhonium blumei Nicolson & Sivad.
  • Typhonium bognerianum J.Murata & Sookch.
  • Typhonium brevispadix K.Z.Hein, P.Saensouk & Saensouk
  • Typhonium bulbiferum Dalzell
  • Typhonium circinnatum Hett. & J.Mood
  • Typhonium conchiforme Hett. & A.Galloway
  • Typhonium cordifolium S.Y.Hu
  • Typhonium corrugatum Hett. & Rybková
  • Typhonium cucullatum K.Z.Hein, P.Saensouk & Saensouk
  • Typhonium culaochamense Luu, Nguyen-Phi & N.T.Tran
  • Typhonium digitatum Hett. & Sookch.
  • Typhonium dongnaiense Luu, Nguyen-Phi & H.T.Van
  • Typhonium echinulatum Hett. & Sookch.
  • Typhonium edule K.Z.Hein & Naive
  • Typhonium elatum H.Ara & M.A.Hassan
  • Typhonium filiforme Ridl.
  • Typhonium flagelliforme (G.Lodd.) Blume
  • Typhonium fornicatum P.Saensouk, K.Z.Hein & Saensouk
  • Typhonium fultum Ridl.
  • Typhonium gagnepainii J.Murata & Sookch.
  • Typhonium gallowayi Hett. & Sookch.
  • Typhonium glaucum Hett. & Sookch.
  • Typhonium gracile Wight ex Schott
  • Typhonium griseum Hett. & Sookch.
  • Typhonium hangiae V.D.Nguyen, D.D.Nguyen & V.C.Nguyen
  • Typhonium hayatae Sriboonma & J.Murata
  • Typhonium huense Nguyen & Croat
  • Typhonium hunanense H.Li & Z.Q.Liu
  • Typhonium inopinatum Prain
  • Typhonium isaniorum K.Z.Hein, P.Saensouk & Saensouk
  • Typhonium jinpingense Z.L.Wang, H.Li & F.H.Bian
  • Typhonium karsticola K.Z.Hein, Saensouk & Naive
  • Typhonium kbangense V.D.Nguyen & Đinh
  • Typhonium khonkaenense A.Galloway & Charoenwong
  • Typhonium laoticum Gagnep.
  • Typhonium lineare Hett. & V.D.Nguyen
  • Typhonium medusae Hett. & Sookch.
  • Typhonium morangense R.Ojha & S.Rai
  • Typhonium muaklekense Sookch. & Maneean.
  • Typhonium obtusum Luu, Nguyen-Le & H.C.Nguyen
  • Typhonium orbifolium Hett. & Sookch.
  • Typhonium pallescens K.Z.Hein, Saensouk & Naive
  • Typhonium parvum Yifan Li & Qing L.Wang
  • Typhonium pedatisectum Gage
  • Typhonium pedunculatum Hett. & Sookch.
  • Typhonium penicillatum V.D.Nguyen & Hett.
  • Typhonium phuocbinhense V.D.Nguyen & Croat
  • Typhonium pottingeri Prain
  • Typhonium praecox J.Murata
  • Typhonium praelongum Serebryanyi & Hett.
  • Typhonium pusillum Sookch., V.D.Nguyen & Hett.
  • Typhonium ramosum Hett.
  • Typhonium reflexum Hett. & Sookch.
  • Typhonium rhizomatosum A.Galloway & Petra Schmidt
  • Typhonium roxburghii Schott
  • Typhonium sagaingense K.Z.Hein, Naive, Z.X.Ma & V.D.Nguyen
  • Typhonium sagittariifolium Gagnep.
  • Typhonium saraburiense Sookch., Hett. & J.Murata
  • Typhonium sinhabaedyae Hett. & A.Galloway
  • Typhonium smitinandii Sookch. & J.Murata
  • Typhonium stigmatilobatum V.D.Nguyen
  • Typhonium subglobosum Hett. & Sookch.
  • Typhonium supraneeae A.Galloway, Petra Schmidt & Sinhab.
  • Typhonium thatsonense Luu & H.T.Van
  • Typhonium trifoliatum F.T.Wang & H.S.Lo ex H.Li, Y.Shiao & S.L.Tseng
  • Typhonium trilobatum (L.) Schott – truciec trójłatowy
  • Typhonium tubispathum Hett. & A.Galloway
  • Typhonium varians Hett. & Sookch.
  • Typhonium vermiforme V.D.Nguyen & Croat
  • Typhonium vietnamense Luu, Nguyen-Phi & H.T.Van
  • Typhonium vinicolor P.Saensouk, K.Z.Hein & Saensouk
  • Typhonium violifolium Gagnep.
  • Typhonium viridispathum A.Galloway & Sinhab.
  • Typhonium watanabei J.Murata, Sookch. & Hett.

Zastosowanie

Rośliny jadalne
W Indiach spożywane są bulwy i liście gatunków Typhonium bulbiferum i T. roxburghii[11].
Rośliny lecznicze
Z roślin z gatunku T. flagelliforme produkowane są leki ziołowe, mające działać na urazy, obrzęki, kaszel, schorzenia płuc, krwawienia i nowotwory. W 2008 roku potwierdzono badaniami, że ekstrakt z bulw T. flagelliforme zawiera składniki o silnym działaniu antybakteryjnym i antyoksydacyjnym[12]. W badaniach przeprowadzonych w 2010 roku wykazano, że aktywnymi składnikami fitochemicznymi odpowiedzialnymi za właściwości lecznicze tej rośliny są głównie alkaloidy i flawonoidy[13].
Rośliny ozdobne
Z uwagi na atrakcyjne kwiatostany kilka gatunków Typhonium jest okazjonalnie uprawianych jako rośliny pokojowe lub ogrodowe. Najpopularniejszymi gatunkami uprawnymi są Typhonium roxburghii i Typhonium trilobatum[14].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-19] (ang.).
  3. ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-05-24]. (ang.).
  4. ↑ Nazwa polska według: (1) Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków. 1900. (2) Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. Warszawa. 1894. (3) Ignacy Rafał Czerwiakowski: Opisanie roślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków. 1852.
  5. ↑ a b c Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-19]. (ang.).
  6. ↑ a b Jenn-Che Wang i Kuoh-Cheng Yang. The genus Typhonium (Araceae) in Taiwan. „Bot. Bull. Acad. Sin.”. 37, 1996. 
  7. ↑ H.H. Haines: The botany of Bihar and Orissa. T. 4: Gamopetale. Londyn: 1922. (ang.).
  8. ↑ S.J. Mayo, J. Bogner i P.C. Boyce: Araceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. IV: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer, 1998, s. 26-73. ISBN 3-540-64061-4. (ang.).
  9. ↑ Peter Bernhardt: Gods and goddesses in the garden: Greco-Roman mythology and the scientific names of plants. New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, 2008. ISBN 978-0-8135-4266-9.
  10. ↑ Adolf Engler. Araceae-Aroideae. „Das Pflanzenreich”. 73, 1920. A. Engler. (łac.). 
  11. ↑ Robert Freedman: Famine Foods. Araceae. [dostęp 2010-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-21)].
  12. ↑ Ahmad Bustamam Abdul et al.. „American Journal of Biochemistry and Biotechnology”. 4 (4), s. 402-407, 2008. Science Publications. ISSN 1553-3468. 
  13. ↑ G.M. Nobakht, M.A. Kadir i J. Stanslas. Analysis of preliminary phytochemical screening of Typhonium flagelliforme. „African Journal of Biotechnology”. 9 (11), s. 1655-1657, 2010-03-15. Academic Journals. ISSN 1684-5315. 
  14. ↑ Peter Hanelt: Mansfeld's encyclopedia of agricultural and horticultural crop. T. 2: Angiospermae-Dicotyledones: Magnoliaceae-Chrysobanalaceae. Berlin: Springer, 2001. ISBN 3-540-41017-1.