Internetowa Encyklopedia „Wiki”

UH-1


Bell UH-1 Iroquois
Ilustracja
Dane podstawowe
Państwo

 Stany Zjednoczone

Producent

Bell Helicopter[a]

Typ

śmigłowiec

Konstrukcja

półskorupowa, wirnik dwułopatowy, podwozie płozowe

Załoga

2 do 4

Historia
Data oblotu

20 października 1956

Lata produkcji

1957–1986

Liczba egz.

16 000

Dane techniczne
Napęd

T53-L-13

Moc

1044 kW

Wymiary
Średnica wirnika

14,63 m

Długość

17,4 m

Szerokość kadłuba

2,6 m

Wysokość

4,4 m

Masa
Własna

2363 kg

Startowa

4309 kg

Osiągi
Prędkość maks.

204 km/h

Pułap praktyczny

4300 m

Zasięg

512 km

Dane operacyjne
Liczba miejsc
11 do 14
Użytkownicy

Aktualni – kolor niebieski

Byli – kolor czerwony

 Stany Zjednoczone i 74 inne kraje

Rzuty
Rzuty samolotu

Bell UH-1 Iroquois (przydomek „Huey”[b]) – wielozadaniowy amerykański śmigłowiec wojskowy, opracowany w latach 50. XX wieku przez firmę Bell Helicopter[a] jako pierwszy amerykański śmigłowiec napędzany silnikiem turbinowym. Maszyna weszła do służby w 1959 roku i była wykorzystywana w czasie wojny wietnamskiej, stając się jednym z symboli tego konfliktu. Wyprodukowano około 16 tysięcy egzemplarzy w różnych wariantach, obejmujących wersje transportowe, medyczne i bojowe[1].

Historia

Bell UH-1 Iroquois został skonstruowany przez biuro Bell Helicopter[a]. Prace projektowe rozpoczęto w 1955 roku, w tym samym roku armia amerykańska zaakceptowała nowy model oznaczony jako 204. Prototyp śmigłowca, oznaczony jako XH-40, odbył pierwszy lot 22 października 1956 roku. Po serii udanych prób zbudowano maszyny serii testowej, nazwane YH-40. Po zakończeniu badań i testów śmigłowiec został przyjęty na wyposażenie armii Stanów Zjednoczonych. Pierwsze egzemplarze, w wersji UH-1A (model 204), wyposażone były w silnik o mocy 860 KM i mogły przewozić sześciu pasażerów. Do jednostek US Army trafiły one w okresie od 30 czerwca 1959 do marca 1961 roku. UH-1A był pierwszym amerykańskim wojskowym śmigłowcem z napędem turbinowym, co stanowiło istotny przełom konstrukcyjny i pozwoliło uzyskać lepsze osiągi w porównaniu z wcześniejszymi konstrukcjami tłokowymi. Kolejne wersje UH-1 charakteryzowały się zwiększonym udźwigiem, większą pojemnością transportową i szerszym zakresem zastosowań bojowych.

Wersje

UH-1 jest kojarzony z wojną wietnamską, podczas której pełnił funkcje śmigłowca transportowego, wsparcia powietrznego oraz ewakuacji medycznej. W tym okresie nadano mu różne przydomki: Slick (wersja transportowa), Hog (wersja uzbrojona), Iroquois (wersja wielozadaniowa) oraz Dustoff (wersja MEDEVAC).

Wersja UH-1B została wyposażona w mocniejszy silnik, co zwiększyło możliwości przewozu żołnierzy i ładunku. Kolejna odmiana, UH-1C, posiadała powiększony zbiornik paliwa, szersze łopaty wirnika nośnego oraz zmodyfikowany wirnik ogonowy o odwróconym profilu. Do armii amerykańskiej trafiło około 767 egzemplarzy tego wariantu.

Równolegle rozwinięto nowy model – Bell 205 – który różnił się od wcześniejszych konstrukcji mocniejszym silnikiem (1100 KM) oraz wydłużonym kadłubem, umożliwiającym transport do 12 żołnierzy. W wersji UH-1D dostarczono armii Stanów Zjednoczonych 2201 egzemplarzy.

Na UH-1 instalowano różne typy uzbrojenia w zależności od przeznaczenia. W wersjach transportowych UH-1D na burtach montowano karabiny maszynowe M-60D, natomiast w wariantach wsparcia ogniowego UH-1C stosowano zasobniki niekierowanych pocisków 70 mm oraz karabiny maszynowe M134 Minigun.

Wersje wojskowe[2][3][4]:

  • XH-40 i YH-40 – prototypy.
  • UH-1A – pierwszy model produkcyjny Bell 204, wyprodukowano 182 egzemplarzy.
  • UH-1B – ulepszona wersja A, wyprodukowano 1014.
  • UH-1C – wersji UH-1B brakowało mocy niezbędnej do przenoszenia broni i amunicji oraz nadążania z transportami, dlatego Bell zaprojektował kolejny wariant „Hueya”, UH-1C, przeznaczony wyłącznie do roli bojowej. Jest to UH-1B z ulepszonym silnikiem, zmodyfikowanymi łopatkami i głowicą wirnika dla lepszych osiągów w roli śmigłowca bojowego. Zbudowano 767 maszyn.
  • UH-1D – początkowy model produkcyjny Bell 205 (wersja 204 z długim kadłubem). Zaprojektowany jako następca CH-34, który był wówczas w służbie armii amerykańskiej. Zbudowano 2008 sztuk, wiele później przekonwertowano do standardu UH-1H.
  • UH-1E – wersja umożliwiająca start z okrętu desantowego:
    • UH-1F – wersja transportowa dla USAF, wyposażona w silnik o mocy 1272 KM.
  • UH-1H – wersja transportowa dla US Army, wyposażona w silnik o mocy 1400 KM.
  • HH-1K – specjalny wariant SAR dla US Navy.
  • TH-1L – wersja szkolna oparta na modelu HH-1K.
  • UH-1M – modernizacja UH-1C z silnikiem Lycoming T53-L-13 o mocy 1400 KM (1000 kW).
  • UH-1N Twin Huey – pierwszy model produkcyjny Bell 212, napędzany przez Pratt & Whitney Canada T400-CP-400.
  • UH-1P – wariant UH-1F dla sił zbrojnych USAF do użytku w operacjach specjalnych, używane wyłącznie przez 20 Dywizjon Operacji Specjalnych USAF.
  • EH-1U – 2 egzemplarze UH-1H zmodyfikowane dla pod walkę elektroniczną Multiple Target Electronic Warfare System (MULTEWS).
  • UH-1V – wersja ewakuacji medycznej dla US Army.
  • EH-1X – 10 egzemplarzy UH-1H przekształconych do walki elektronicznej w ramach programu „Quick Fix IIA”.
  • UH-1Y Venom – ulepszona wersja UH-1N dla US Marine Corps.
  • Bell 204:
    • Agusta-Bell AB 204 – wojskowy śmigłowiec transportowy. Produkowany na licencji we Włoszech przez firmę Agusta.
    • Agusta-Bell AB 204AS – wersja zwalczania okrętów podwodnych.
    • Fuji-Bell 204B-2 – wojskowy śmigłowiec transportowy. Zbudowany na licencji w Japonii przez Fuji Heavy Industries. Używany przez Japońskie Siły Samoobrony pod nazwą Hiyodori.
  • Bell 205:
    • Bell 205A-1 – wojskowy śmigłowiec transportowy, oparty na UH-1H.
    • Bell 205A-1A – wersja 205A-1, ale z uzbrojeniem i inną awioniką. Wyprodukowano specjalnie dla Izraela.
    • Agusta-Bell 205 – wojskowy śmigłowiec transportowy. Produkowany na licencji we Włoszech przez firmę Agusta.
  • Dornier UH-1D – wojskowy śmigłowiec transportowy. Produkowany na licencji w Niemczech przez firmę Dornier.
  • UH-1J – ulepszona japońska wersja UH-1H zbudowana na licencji w Japonii przez Fuji Heavy Industries otrzymała lokalnie oznaczenie UH-1J. Wyposażona w silnik turbowałowy Allison T53-L-703 o mocy 1343 kW (1800 KM), system redukcji drgań, środki zaradcze na podczerwień i kokpit kompatybilny z goglami noktowizyjnymi (NVG).

Po wojnie w Wietnamie zmieniona została nomenklatura wersji tego śmigłowca.

Użytkownicy

  •  Stany Zjednoczone
    • United States Army – dostarczono 9784 UH-1 różnych wersji, głównie UH-1D i UH-1H. Ogółem 7013 UH-1 brało udział w wojnie wietnamskiej, z których 3305 utracono (3090 z nich należało do US Army)[5][6]. Między rokiem 1978 i 1989 dla ich zastąpienia dostarczono 1048 UH-60A Black Hawk[7], ostatnie egzemplarze Huey w US Army zastąpi 345 UH-72A Lakota(inne języki). Śmigłowce UH-1 były jednak nadal wykorzystywane w jednostkach Gwardii Narodowej i rezerwy, a także w szkoleniu lotniczym do początku XXI wieku, co wydłużyło okres ich eksploatacji w strukturach wojsk lądowych[1].
UH-1H „Huey” w służbie japońskiej

Uwagi

  1. ↑ a b c Za wstępne prace projektowe odpowiadał dział produkcji śmigłowców przedsiębiorstwa Bell Aircraft Corporation, w 1957 roku przekształcony w spółkę zależną Bell Helicopter. Ta ostatnia pozostawała częścią Bell Aircraft Corporation do 1960 roku, kiedy to została częścią koncernu Textron(inne języki). W 1982 roku Bell Helicopter zmienił nazwę na Bell Helicopter Textron[9].
  2. ↑ Przydomek „Huey” (imię męskie, zdrobniała forma imienia Hugh) wywodzi się od pierwotnego oznaczenia śmigłowca – HU-1[8].

Przypisy

  1. ↑ a b Hastings 2021 ↓, s. 705–713.
  2. ↑ Goebel. Greg, The Bell UH-1 Huey. [online], 5 kwietnia 2012 [zarchiwizowane z adresu 2011-04-05].
  3. ↑ ベルUH-1B/Hイロコイ,富士UH-1J『ひよどり." (in Japanese) [online], 11 grudnia 2007 [zarchiwizowane z adresu 2008-10-08].
  4. ↑ samolotypolskie.pl - Bell 204 / 205 (UH-1) "Iroqouis" [online], www.samolotypolskie.pl [dostęp 2020-08-29].
  5. ↑ Helicopter Losses During the Vietnam War.
  6. ↑ Last U.S. Army Operational UH-1 Huey Gone.. [dostęp 2012-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-03)].
  7. ↑ UH-60A Black Hawk.. [dostęp 2012-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-15)].
  8. ↑ UH-1 Iroquois "Huey" Helicopter. U.S. Army Heritage and Education Center. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
  9. ↑ Bell Helicopter Textron Inc.. [w:] International Directory of Company Histories [on-line]. Encyclopedia.com. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).

Bibliografia

  • Max Hastings: Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021. ISBN 978-83-08-08432-8.