Waffenfarbe
Waffenfarbe (z niem. „barwa broni”) – system kolorystycznego oznaczania rodzaju wojsk, służb lub specjalizacji żołnierzy w siłach zbrojnych Niemiec, stosowany od początku XX wieku. Choć termin „barwy broni” obowiązuje w siłach zbrojnych większości państw na świecie, tak Waffenfarbe odnosi się ściśle do Niemiec (i Austrii), obowiązujący w ich formacjach Reichswehry (1919–1935), Wehrmachtu (1935–1945) i Bundeswhery (od 1955), a więc w piechocie (Reichsheer 1919–1935, Heer od 1935), w Marynarce Wojennej (Reichsmarine 1919–1935, Kriegsmarine 1935–1945, Volksmarine 1956–1990, Bundesmarine od 1955) i siłach powietrznych (Luftwaffe od 1935)[1][2].
Waffenfarbe ma postać charakterystycznych kolorów umieszczanych na różnych częściach munduru, m.in.:
- patkach kołnierzowych (Kragenspiegel),
- naramiennikach,
- lampasach spodni,
- wypustkach (Paspeln),
- otokach czapek (np. Feldmutze, Schirmmütze).
Waffenfarbe używane przez Deutsches Heer (1871–1919)
Armia Cesarstwa Niemieckiego (Deutsches Heer) nie stosowała Waffenfarbe w celu odróżnienia swoich wojsk (termin ten jeszcze nie istniał), wyjątek stanowiła kawaleria[3].
| Korpusy i regimenty | Barwy | |
|---|---|---|
| I, II, IX, X, XII, i I Bawarski
1. i 5. Gwardii Piechoty; 1. i 5. Grenadierów Gwardii; 109.,110.,116. pułk piechoty |
Biały | |
| III, IV, XI, XIII, XV, XIX, II Bawarski
22. Gwardii Piechoty; 2. Grenadierów Gwardii; 11. batalion 89 Grenadierów; 111.,115.,168.,169.,171.,172. pułk piechoty |
Czerwony | |
| V, VI, XVI, XVII, III korpus Bawarski
33. Gwardii Piechoty; 3. Grenadierów Gwardii; Gwardii Fizylierów; 112.,118.,142. pułk piechoty |
Żółty | |
| VII, VIII, XVIII, XX korpusy
44. Gwardii Piechoty; 4. Grenadierów Gwardii; 40.,113.,145.,170. pułk piechoty |
Niebieski | |
| XXI korpus
114 pułk piechoty |
Zielony |
Rozróżnienie rodzaju służby dokonywane było za pomocą kolorów na mundurach, w szczególności poprzez wypustki na kołnierzach i mankietach. Stosowano jedynie kilka barw: czerwony (standardowy) dla piechoty, czarny dla wojsk inżynieryjnych i technicznych oraz zielony dla jednostek Jäger (strzelców). Dodatkowe oznaczenia umieszczano na opasce czapki polowej (Feldmütze)[3].
W 1915 roku wprowadzono nowe przepisy, które uprościły wcześniejsze wzory mundurów oraz wprowadziły wczesną formę Waffenfarbe dla różnych rodzajów służby. Mimo to, niektóre tradycyjne oznaczenia charakterystyczne dla regimentów zostały zachowane[4].
| Rodzaje sił zbrojnych lub Pułków | Barwy |
|---|---|
| Piechota | Biały |
| Jäger (strzelcy/lekka piechota) | Zielony |
| Oficerowie Artyleria polowa Ułani |
Czerwony |
| Artyleria ciężka | Złoty |
| Dragoni | Chabrowy błękit |
| Saperzy (Inżynierzy wojskowi) | Black |
| Jednostki wsparcia | Niebieski |
| Łączność Siły powietrzne Jednostki kolejowe |
Szary |
Waffenfarbe używane przez Reichswehrę (1919–1935)
Po utworzeniu Reichswehry w 1919 roku, w wyniku ograniczeń narzuconych Traktatem Wersalskim, Niemcy przeszły do bardziej zunifikowanego systemu umundurowania. W 1921 roku wprowadzono po raz pierwszy oficjalnie określenie Waffenfarbe, które miało służyć do szybkiej identyfikacji formacji żołnierza bez potrzeby odwoływania się do pełnych insygniów jednostki[5].
Wojska Lądowe[6]
| Typ pułku lub batalionu | Barwy |
|---|---|
| Oficerowie Artyleria Służby Uzbrojenia |
Szkarłatny |
| Korpus Sztabowy Reichswehry Służby Weterynaryjne |
Karmazynowy |
| Piechota | Biały |
| Jednostki Zmotoryzowane | Różowy |
| Łączność | Jasny brąz |
| Kawaleria | Złoty |
| Jäger (strzelcy/lekka piechota) | Zielony |
| Transport Konny | Jasny niebieski |
| Służba Medyczna | Ciemny niebieski |
| Saperzy (inżynierzy wojskowi) | Czarny |
Reichsmarine
W odróżnieniu od Reichsheer (wojsk lądowych), Reichsmarine stosowała mniej zróżnicowany system barw ponieważ marynarze nosili w większości jednolite granatowe lub białe mundury, a barwy służbowe były wykorzystywane głównie w stopniach podoficerskich i oficerskich – w postaci kolorowych obszyć, sznurów i literek specjalizacji na pagonach lub rękawach[7][8].
Waffenfarbe w Wehrmachcie (1935–1945)
Heer[9]
Barwy Reichswehry były identyczne z tymi stosowanymi w Wehrmachcie.
| Jednostki, funkcje | Barwy | |
|---|---|---|
|
Czerwony (Hochrot) |
|
|
Karmazynowy (Karmesinrot) |
|
| Kapelani | Fioletowy | |
|
Bordowy (Bordo, bordeauxrot) |
|
|
Biały | |
|
Różowy | |
| Łączność | Żółty | |
| Jasny brąz (do 1937) | ||
|
Złoty | |
|
Pomarańczowy | |
| Piechota motocyklowa (Kradschützentruppe) | Miedziany brąz | |
| Grenadierzy pancerni | Zielony | |
|
Jasna zieleń
(Hellgrün) |
|
|
Niebieski | |
| Służby sanitarne/medyczne (Sanitätstruppe) | Ciemny niebieski | |
|
Jasny szary | |
| Wojska Budowlane (Bautruppen) | Jasny brąz do 1943 | |
|
Black |
|
| Główny kolor umundurowania | Feldgrau | |
Luftwaffe[10]
| Troops, unit, appointment | Corps colour | Example | Remark | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
Biały (Weiß) | Generaloberst | ||||
| Lampasy (bryczesy) | ||||||
|
Biały (naszywki) |
Unterwachtmeister
(dosł. Podwachmistrz) | ||||
| Głęboka czerwień | ||||||
|
Głęboka czerwień (Tiefrot) |
| ||||
| Oficerowie w Służbie Sztabu Generalnego (Generalstabsoffiziere) | Karmazynowy (Karmesin) | Pułkownik (w Służbie Sztabu Generalnego) | ||||
| Złoty (Goldgelb) | Lampasy | |||||
| Sadownictwo wojskowe (Militärgerichtsbarkeit) | Fioletowy (Purpur) | Stabsrichter (kapitan) | ||||
| Kapelani | Fioletowy | |||||
| Inżynierowie lotnictwa (Fliegeringenieurdienst) | Różowy | |||||
|
Żółty |
| ||||
|
Jasna zieleń (Hellgrün) | Hauptgefreiter (starszy kapral) | ||||
| Polowe Dywizje Luftawaffe (zmienione na białą barwę pod kontrolą piechoty w 1944) | Butelkowa zieleń (Jägergrün) | Sztandar jednostek | ||||
| Używany uniwersalnie przez administracje wojskową Luftwaffe (Militärverwaltung) | Ciemna zieleń | |||||
|
Jasny niebieski (Hellblau) | |||||
| Jednostki sanitarne (Sanitätstruppe) | Blue (Blau) | Stabsgefreiter (starszy kapral/szeregowy) | ||||
| Jednostki komunikacji powietrznej(Luftnachrichtentruppe) | Brązowy (Braun) |
| ||||
|
Czarny (Schwarz) | N/A | Stabsfeldwebel (starszy podoficer) | |||
Waffenfarbe w Bundeswehrze (od 1955)
W Bundeswehrze Waffenfarbe tak jak poprzednio, pełni funkcję rozpoznawczą i organizacyjną. Żołnierze noszą odpowiednie kolory na naramiennikach mundurów służbowych (tzw. Heeressanzug), co pozwala łatwo zidentyfikować ich specjalność wojskową lub przydział. System ten jest stosowany głównie w Wojskach Lądowych (Heer) oraz w ograniczonym zakresie w innych komponentach Bundeswehry.
Kolorowe berety Żołnierzy są nieco mniej zróżnicowane niż barwy broni. Przynależność do korpusu lub funkcji danego żołnierza wykazywana jest przez odznakę na berecie
-
Jednostki chemiczne -
Artyleria -
Policja wojskowa (odpowiednik żandarmerii polowej) -
Łączność -
Zwiadowcy -
Lotnictwo wojsk lądowych (Heeresfliegertruppe) -
Logistyka -
Piechota zmechanizowana -
Orkiestra wojskowa -
Siły pancerne -
Inżynierowie/saperzy -
Jednostki medyczne
Luftwaffe

Niemiecka Luftwaffe (siły powietrzne) używa ograniczonego spektrum kolorów. Choć standardowym kolorem Luftwaffe jest złocistożółty, oficerowie „w służbie Sztabu Generalnego” (im Generalstabsdienst) noszą kolor bordowy, a generałowie – jaskrawoczerwony.
Bundesmarine
Niemiecka Marynarka Wojenna (Bundesmarine) używa różnych emblematów nad paskami stopni na rękawach, aby rozróżnić poszczególne korpusy, zamiast stosowania kolorów funkcyjnych.
Przypisy
- ↑ Official brochure on Bundeswehr uniforms (niem.) Archived December 27, 2008, at the Wayback Machine (Waffenfarben of the army p. 14, of the air force p. 17).
- ↑ Jarosław Ruszczak, Mundury niemieckie 1939-1945.
- ↑ a b M1907/10 Feldrock [online], www.kaisersbunker.com [dostęp 2025-07-08].
- ↑ Model 1915/16 Bluse [online], www.kaisersbunker.com [dostęp 2025-07-08].
- ↑ Thomas Nigel, The German Army 1914–18, Osprey Publishing, 2003, ISBN 978-1841765673 (ang.).
- ↑ Jean-Philippe Nasse, Uniforms of the German Soldier: An Illustrated History from 1870 to the Present Day, Zenith Press, 2009 (ang.).
- ↑ Erich Gröner, Dieter Jung, Die deutschen Kriegsschiffe 1815 – 1945, Bernard & Graefe, Bonn, 1994 (niem.).
- ↑ John R. Angolia, Uniforms and Traditions of the German Army: 1933-1945. Vol 3, Hardcover, 1988 (ang.).
- ↑ Stephen Bull, Niemieckie mundury II wojny światowej, Wydawnictwo RM, 2022 (ang. • pol.).
- ↑ Adolf Schlicht, John R. Angolia, Die Luftwaffe (= Die deutsche Wehrmacht – Uniformierung und Ausrüstung. Band 3), Motorbuch-Verlag, Stuttgart, 1999, S. 91–92., ISBN 3-613-02001-7 (ang. • niem.).