Warta
Dolina rzeki Warty w Kole | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Rzeka | |
| Długość | 808,2 km |
| Powierzchnia zlewni |
54 529 km² |
| Średni przepływ |
195 m³/s przy ujściu |
| Źródło | |
| Miejsce | Zawiercie-Kromołów |
| Wysokość | |
| Współrzędne |
50°29′26,5″N 19°29′23,6″E/50,490700 19,489900 |
| Ujście | |
| Recypient | Odra |
| Miejsce | |
| Wysokość |
12 m n.p.m.[1] |
| Współrzędne |
52°35′55″N 14°36′37″E/52,598611 14,610278 |
| Mapa | |
Warta w dorzeczu Odry | |
Położenie na mapie Polski | |
Warta (niem. Warthe[2]) – trzecia pod względem długości rzeka Polski, druga w pełni w jej granicach; główny, prawy dopływ Odry.
Przebieg rzeki

Odcinek górny

Źródła Warty znajdują się na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w Kromołowie (w kaplicy św. Jana Nepomucena), dawnym mieście, obecnie przyłączonym do Zawiercia. Płynie tektonicznym Obniżeniem Górnej Warty wzdłuż krawędzi Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W Częstochowie rzeka zmienia kierunek biegu na wschodni, by za miastem spotkać się z Wyżyną Wieluńską (miejsce styku z Wyżyną Częstochowską), przełamując się przez nią głęboką na 70 m dolinę – jest to Mirowski Przełom Warty. Pokonawszy go, łagodnie skręca na północ, a w okolicach Radomska na zachód. Następnie ponownie przełamuje się przez Wyżynę Wieluńską poprzez Działoszyński Przełom Warty, by nieco dalej przełamać się przez nią po raz trzeci, pokonując rozległy Łuk Załęczański i zawracając na krótko bieg o 180 stopni (na wschód). Pomiędzy miastami Warta i Skęczniew tworzy zbiornik wodny Jeziorsko. Opuszczając ostatecznie wyżynę, obiera kierunek północny, niezmienny do wysokości miasta Koło, gdzie skręca na zachód, mija Konin i wpływa w Pradolinę Warciańsko-Odrzańską, tym samym kończąc swój górny bieg[potrzebny przypis].
Odcinek środkowy

W pobliżu Śremu Warta wpływa w Poznański Przełom Warty. Po przepłynięciu przez Poznań, rzeka natrafia w okolicy Obornik na przeszkodę w postaci wyższego obszaru Pojezierza Południowopomorskiego i ponownie zmienia kierunek na zachodni wpływając w Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką.
Odcinek dolny
Na początku dolnego biegu rzeki, w miejscowości Santok, do Warty uchodzi jej największy dopływ – Noteć. Po przepłynięciu przez Gorzów Wielkopolski Warta wpływa w obszar, na którym został utworzony Park Narodowy Ujście Warty, po czym w Kostrzynie nad Odrą, przy granicy z Niemcami, w północno-wschodniej części miasta uchodzi do Odry.
Zbiorniki na Warcie

Warta w sieci międzynarodowych dróg wodnych
Warta Dolna (68,2 km, od Santoka do ujścia do Odry) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)[3].
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws. klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych[4], Warta ma następujące klasy żeglowne:
- kl. Ia – od Kanału Ślesińskiego do miejscowości Luboń,
- kl. Ib – od miejscowości Luboń do ujścia rzeki Noteci,
- kl. II – od ujścia rzeki Noteci do ujścia do rzeki Odry
Dorzecze Warty



Dopływy w kolejności od źródeł

| Nazwa rzeki | Dopływ | Źródło | Ujście | Długość (km) |
Pow. zlewni (km²) |
|---|---|---|---|---|---|
| Stradomka | L | Herby | Częstochowa | 19,5 | 256,8 |
| Wiercica | P | Piszczków | Karczewice | 30,3 | |
| Bystra | L | Rzeki Wielkie Kolonia | Ruda | 12,3 | |
| Mękwa | P | Cieszątki | Klekowiec | 19 | |
| Widzówka | L | Bartkowice | Bobry | 15,8 | |
| Radomka | P | Blok Dobryszyce | Dąbrówka | 15,0 | 51,4 |
| Pijawka | L | Rudniki | Puchy | 23,5 | |
| Pisia | P | 22,8 | |||
| Liswarta | L | Mzyki | Kule | 95,2 | 1558 |
| Grabarka | L | Kleśniska | Lisowice | 16,4 | |
| Kamionka | L | Kamionka | Pustkowie | 10,6 | |
| Wierzejka (Wierznica) | P | Marchewki | Pszczelnik | 26,1 | |
| Oleśnica | L | Biała Pierwsza +dopływ Pyszna | Mała Wieś | 37,8 | 608 |
| Widawka | P | Wzgórza Radomszczańskie gm. Kodrąb |
Jeziorko | 99,6 | 2385 |
| Żeglina | L | Złoczew | Sieradz | 31,8 | |
| Myja | L | Kliczków Mały | Sucha | 23,9 | |
| Ninewka | P | Andrzejów | zb. Jeziorsko | 27,7 | |
| Pichna | P | Zduńska Wola | zb. Jeziorsko (2 niezależne koryta) | 36,6 | |
| Ner | P | Łódź | Majdany | 134,0 | 1866 |
| Rgielewka | P | Józefowo | Powiercie | 35,0 | |
| Kiełbaska | L | Żdżenice | Koło | 45,0 | 490,9 |
| Kanał Topielec | P | 19,1 | |||
| Warcica (Wiercica) | P | Koło | Pogorzałki | 23,36 | |
| Kanał Grójecki | 28,7 | ||||
| Kanał Ślesiński | 24,7 | ||||
| Powa | L | Smaszew | Rumin | 44,2 | 369,5 |
| Struga Zarzewska | L | 23,7 | |||
| Bawół | L | Podzborów | Kopojno | 53,4 | |
| Czarna Struga (odnoga Bawoła) | L | Żelazków | Zagórów | 6 | |
| Meszna | P | jez. Powidzkie | Policko | 37,0 | 705 |
| Wrześnica | P | Gniezno | Samarzewo | 49,0 | 355 |
| Prosna | L | Wolęcin | Modlica | 216,8 | 4924,7 |
| Lutynia | L | Korytnica | Orzechowo | 60,0 | |
| Moskawa | P | Józefowo | Kępa Wielka | 56,4 | 620,8 |
| Kanał Książ | L | Kołęcin | Kotowo | 20,5 | |
| Kanał Graniczny | L | Jez. Nowiec | Łęg | 14,1 | |
| Pysząca | L | Kotowo | Śrem | 14,1 | |
| Młynisko (starorzecze) | P | Łęg | Psarskie | 5,2 | |
| Kanał Tesiny-Orkowo | P | Orkowo | Tesiny | 12,3 | |
| Kanał Szymanowo-Grzybno | L | Błociszewo | Baranowo | 30,8 | |
| Kanał Mosiński (Obra, Olszynka) | L | Stara Obra | Mosina | 115 | |
| Kanał Mosiński (Samica Stęszewska) | L | Grzebienisko | Rogalinek | 37,8 | 182,7 |
| Wirynka | L | Palędzie | Łęczyca | 17,0 | |
| Kopel[5] | P | między miejscowościami Sokolniki Gwiazdowskie a Puszczykowo-Zaborze | Czapury | 34,0 | 388 |
| Strumień Junikowski | L | Ławica | Luboń | 11,7 | 48,4 |
| Bogdanka | L | jez. Strzeszyńskie | Poznań | 9,0 | |
| Cybina | P | Iwno | Poznań | 43,1 | 213 |
| Główna | P | Lednica | Poznań | 45,6 | 247 |
| Trojanka | P | Puszcza Zielonka | Mściszewo | 20,0 | 147,6 |
| Wełna | P | Osiniec | Oborniki | 118,0 | 2621 |
| Samica Kierska (Obornicka) | L | jez. Kierskie | Kiszewo | 36,5 | 224,1 |
| Kończak | P | Łaszczewiec | Stobnica | 24,4 | |
| Sama | L | Batorowo | Obrzycko | 44,2 | 448,4 |
| Smolnica | P | Sokołowo | Smolnica | 20,8 | |
| Ostroroga | L | Zajączkowo | Popowo | 27,8 | |
| Oszczynica (Osiecznica) | L | jez. Lubocześnickie | Sieraków | 37,5 | 293,7 |
| Śremska Struga | L | Cygańskie Doły | Kłosowice | 14,4 | |
| Kamionka (z Bieliną) | L | Lewice | Zatom | 21,6 | |
| Dormowska Struga | L | Świechocin | Mierzyn | 19,8 | |
| Struga Mierzyńska | P | Jez. Głęboczek | Zamyślin | 12 | |
| Dopływ spod Strychów | L | Strychy | Gaj | 15 | |
| Męcinka | L | Jez. Sarcz | Krasne Dłusko | 18,8 | |
| Kanał Świniarski | P | Nowy Dwór | Świniarki | 8,5 | |
| Obra | L | Stara Obra | Skwierzyna | 254,0 | 4022 |
| Noteć | P | Szczecin | Santok | 391,3 | 17300 |
| Kłodawka | P | jez. Karskie Wielkie | Gorzów Wielkopolski | 27,3 | |
| Kołomęt | P | Jeżyki | Studzionka | 13 | |
| Maszówek (Witna) | P | jez. Wielkie, okolice Witnicy | Białczyk | 15,0 | |
| Postomia (z Rączą Strugą) | L | jez. Postomsko | Kostrzyn nad Odrą | 67,0 (R.Struga 47,5) | 425 |
Urbanizacja
Miasta położone nad Wartą
Pozostałe informacje
- odległość od źródeł Warty do spotkania z Odrą jest większa niż Odry od jej źródeł do tego samego miejsca.
- jest drugą rzeką wymienianą w hymnie Polski:
- Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę
- pod Gorzowem Wlkp. z Wartą krzyżują się rurociąg „Przyjaźń” oraz wybudowany w ramach projektu „Baltic Pipe” gazociąg przesyłowy relacji Goleniów-Lwówek[6].
- nazwa miasta, w którym Warta ma swoje źródła – Zawiercie wzięła się właśnie od nazwy rzeki i określenia „za Wartą”.
Zobacz też
- Nadwarciański Park Krajobrazowy
- Żerkowsko-Czeszewski Park Krajobrazowy
- Wielkopolski Park Narodowy
- Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki
- Park Krajobrazowy Ujście Warty
- Park Narodowy Ujście Warty
- Załęczański Park Krajobrazowy
- zbiornik Jeziorsko
- Wielka Pętla Wielkopolski
- Sierakowski Park Krajobrazowy
- Rzeki w Polsce
Przypisy
- ↑ a b Informacje o regionie wodnym Warty. [dostęp 2009-05-08].
- ↑ Wizyta Ziomkostwa Wisła-Warta (Landsmannschaft Weichsel-Warthe) z Hanoweru [online], BIBLIOTEKA UNIWERSYTECKA W POZNANIU [dostęp 2025-12-21].
- ↑ https://web.archive.org/web/20160305173809/http://bip.transport.gov.pl/pl/bip/raporty_i_analizy/transport_morski/analiza_potrzeb/px_analiza_potrzeb_inwestycyjnych....pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródladowej na rzece Odrze w latach 2007–2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Sródladowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, s. 25.
- ↑ Dz. U. z 2002 r. Nr 77, poz. 695. [online]
- ↑ Nazewnictwo geograficzne Polski. Tom 1. Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady, Ewa Wolnicz-Pawłowska, Jerzy Duma, Janusz Rieger, Halina Czarnecka (oprac.), Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006 (seria Nazewnictwo Geograficzne Polski), s. 119, ISBN 83-239-9607-5.
- ↑ Najdłuższy przewiert Baltic Pipe jest tuż pod Gorzowem [online], www.gorzow24.pl, 9 grudnia 2021 [dostęp 2021-12-09] (pol.).
- Opis drogi wodnej Warty. kanaly.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-26)].
- Liberwarde, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 203.
- Warta, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 102.
- Warta – seria „Z nurtem łódzkich rzek” – film krajoznawczy w serwisie YouTube, Grupa GoodEye
- Rzeka Warta na Portalu Turystyki Aktywnej Ziemi Wieluńskiej
- Archiwalne widoki i publikacje o rzece w bibliotece Polona
- Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska – Poznań z pokładu” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa