Zbigniew Osostowicz
| Data i miejsce urodzenia |
6 lipca 1893 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
9–11 kwietnia 1940 |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
Zbigniew Stanisław Osostowicz, ps. Leliwa[1] (ur. 6 lipca 1893 we Lwowie, zm. 9–11 kwietnia 1940 w Katyniu) – major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Młodość i działalność niepodległościowa
Syn Władysława i Zdzisławy z Wyszyńskich, urodzony 6 lipca 1893 we Lwowie[1][2][3][4][5][6]. Od 1906 był członkiem tajnych organizacji niepodległościowych[7]. Absolwent C.K. Gimnazjum w Brzeżanach[4][5][6], gdzie w 1912 zdał egzamin dojrzałości, a w jego klasie uczył się m.in. Józef Ołpiński[8]. W latach 1910–1912 kierował oddziałem Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” w Brzeżanach[7][6]. Tam też od 1 lipca 1911 należał do Związku Strzeleckiego, gdzie był podoficerem[9][5][6]. Ponadto był członkiem Towarzystwa Szkoły Ludowej, skautingu oraz Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W 1912 podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego[4].
Służba wojskowa
W czasie I wojny światowej, 4 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich w Krakowie[4][5]. Początkowo służył w 2 kompanii I baonu 1 pułku piechoty[9][5] w składzie I Brygady[6]. 14 maja 1915, po ukończeniu Szkoły Podchorążych Legionów Polskich w Marmaross Sziget[5] „ze stopniem dobrym”, został mianowany aspirantem oficerskim w randze tytularnego sierżanta z poborami plutonowego[10][11] i otrzymał przydział do Baonu Zapasowego nr I[5]. Był oficerem 10 kompanii 6 pułku piechoty Legionów[6] (wraz z bratem Tadeuszem). Uczestniczył m.in. w walkach pod Optową i Sitowiczami[5]. 1 maja 1916 awansował na chorążego[12][4]. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym został wcielony do cesarskiej i królewskiej armii[13][4][6], a we wrześniu tego roku przetransportowany razem z szeregowymi III batalionu 6 pp LP do miejscowości Visk na Węgrzech, gdzie został zdegradowany do stopnia tytularnego sierżanta i wcielony do Armeefeldausbildungsgruppe generała Kövessa[14]. W Visk napisał słowa do piosenki „Szeregami idą ku mnie...”[15]. W 1918 uciekł i następnie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej w Przemyślu[13][4], gdzie był komendantem[5][6]. Za postawę wykazaną w czasie walk, podczas których dał „przykłady odwagi i poświęcenia”[4], 17 maja 1922 został odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy[16], a we wniosku o jego nadanie – który poparł dowódca pułku Mieczysław Norwid-Neugebauer[4], czytamy:
W listopadzie 1915 roku, jako dowódca plutonu pchor. Osostowicz otrzymał rozkaz przeprowadzenia robót na pozycji pod Polską Górą, na odcinku silnie ostrzeliwanym przez nieprzyjacielską artylerię. Dobrowolnie zgłaszający się do robót żołnierze, nie mogąc wytrzymać ognia, w pierwszym dniu robót prosili o zwolnienie. Wówczas pchor. Osostowicz, aby dać przykład i utrzymać żołnierzy na pozycji, sam przez dwa dni bez przerwy pracował na odcinku, zachęcając żołnierzy do wytrwania, co tak podziałało na nich, że mimo ciężkich warunków na pozycji utrzymali się i konieczne roboty przeprowadzili[17][4].
Z dniem 10 listopada 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem stopnia podporucznika nadanego 15 listopada 1918 przez generała majora Edwarda Śmigły-Rydza[18]. Latem 1920 pełnił służbę w Oddziale V Naczelnego Dowództwa. Na tym stanowisku 19 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu kapitana, w piechocie, w „grupie byłych Legionów Polskich”. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej[5]. 1 czerwca 1921, w stopniu kapitana i tytułem adiutanta sztabowego, pełnił służbę w Naczelnym Dowództwie, pozostając na ewidencji 6 pułku piechoty Legionów[19]. W 1921 został słuchaczem II Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 392. lokatą w korpusie oficerów piechoty[20]. Z dniem 1 października 1923, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie. Studiując, a następnie pełniąc służbę sztabową pozostawał oficerem nadetatowym 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich w Przemyślu. 31 marca 1924 awansował na majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 121. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 1 grudnia 1924 roku został przeniesiony do 49 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Kołomyi na stanowisko dowódcy III batalionu[21][22]. 25 października 1926 roku został przeniesiony z Oddziału V Sztabu Generalnego w Warszawie do 5 Dywizji Piechoty we Lwowie na stanowisku szefa sztabu[23][24]. 27 kwietnia 1929 roku został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie na stanowisko szefa Oddziału Ogólnego[25]. W 1931 roku w Oddziale III Operacyjnym Sztabu Głównego na stanowisku szefa wydziału[26][27]. 28 lutego 1935 został przeniesiony w stan nieczynny, który został przedłużony w 1935 o dalsze trzy miesiące[28]. W 1937 został przeniesiony w stan spoczynku z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I[2]. Mieszkał w Warszawie przy ul. Filtrowej 68[6] i pracował w Sekretariacie Generalnym Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Jasnej 9 na stanowisku sekretarza generalnego[29][30][5][6]. Ponadto udzielał się społecznie w Kole Podolskim w Towarzystwie Rozwoju Ziem Wschodnich, gdzie był przewodniczącym[5][6].
II wojna światowa, zbrodnia katyńska
W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany, przydzielony do sztabu Armii „Modlin” i wyznaczony na stanowisko oficera sztabu w Oddziale I. 16 września 1939 wyjechał z II rzutem sztabu ze wsi Mszanka, położonej na południe od Włodawy, do Lubomla i dalej do Włodzimierza Wołyńskiego lub do Lwowa[31].
W nieznanych okolicznościach, po agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), dostał się do sowieckiej niewoli[5]. Od 17 listopada 1939 przebywał w obozie jenieckim NKWD w Kozielsku[32][4]. Między 7 a 9 kwietnia 1940 przekazano go do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 017/3 z kwietnia 1940[32][2], pozycja 11[4]. Między 9 a 11 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu[32][4][2][5] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[33][34]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[35][36], jednak Zbigniew Osostowicz nie został zidentyfikowany. W Archiwum Robla w pakiecie 02567-04, został wymieniony w oświadczeniu grupy jeńców wojennych z obozu w Kozielsku z 17 listopada 1939[32], znalezionym przy szczątkach Konstantego Zachert-Olszyca[37].
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownika[38][39][40]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007, w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Życie prywatne
14 stycznia 1928[41] zawarł związek małżeński z Janiną z Kamienobrodzkich (1909–1995), z którą miał córkę Annę Danutę (1929–1944), łączniczkę Armii Krajowej, poległą w powstaniu warszawskim[42][5][43]. Janina Osostowicz wyszła powtórnie za mąż za Kazimierza Strzegockiego, legionistę, wiceprezesa PKO[43].
Jego bratem był Tadeusz (ur. 1894), także legionista i oficer Wojska Polskiego[44].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6342 – 17 maja 1922[16][1][5][45][46][4][2][6]
- Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[47][5][9][4][2][6]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 11 listopada 1937 „za zasługi na polu pracy w bankowości”[30]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 11 listopada 1934 „za zasługi w służbie wojskowej”[48][5][6]
- Krzyż Walecznych trzykrotnie[49][5][9][4][2][6] (po raz pierwszy w 1922[50])
- Srebrny Krzyż Zasługi – 16 marca 1928 „za zasługi na polu wyszkolenia wojska”[51][52]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[9][4][6]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[9][4][6]
- Krzyż Pamiątkowy 6 pułku piechoty Legionów („Krzyż Wytrwałości”)[53]
- Pierścień oficerski 6 pułku piechoty Legionów[54]
- łotewski Medal Pamiątkowy 1918-1928 – 6 sierpnia 1929[55][9][6]
Upamiętnienie
13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęcony wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej – certyfikat z numerem 1[56][57][58].
Zobacz też
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
Przypisy
- ↑ a b c Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ a b c d e f g Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 453.
- ↑ Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek: Słownik Legionistów Polskich 1914-1918 : Osostowicz Zbigniew, ps. „Leliwa”. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2025-01-30].
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 208.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Polak (red.) 1993 ↓, s. 154.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Łoza 1938 ↓, s. 541.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 4.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C.K. Gimnazyum Wyższego w Brzeżanach za rok szkolny 1911/12. Brzeżany: 1912, s. 69, 71.
- ↑ a b c d e f g Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ Lenkiewicz, Sujkowski i Zieliński 1930 ↓, s. 270.
- ↑ Rozkaz Nr 123. „Goniec Polowy Legionów : Dziennik rozporzadzeń Komendy Legionów Polskich”. 4, s. 1, 1915-05-29. Piotrków.
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 28.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 3, 4.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 570, 572.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 459.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 stycznia 1923, s. 31 – wskazany jako Osostowicz Leliwa Zbigniew.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych z 18 stycznia 1919 r. Nr 5, poz. 201.
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 41, 801.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 236, 408, 1500.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 123 z 21 listopada 1924 roku, s. 686.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 242, 349.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 25 października 1926 roku, s. 378.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 121, 173.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 126.
- ↑ Lista oficerów dyplomowanych 1931 ↓, s. 9.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 26, 421.
- ↑ Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 5, s. 36, 21 marca 1935.
- ↑ Spis Abonentów 1939 ↓, s. 277, 496.
- ↑ a b M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410 (ISAP).
- ↑ Jurga i Karbowski 1987 ↓, s. 343-344, 439.
- ↑ a b c d Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 564.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2026-08-30] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2026-08-30] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2026-08-30] (pol.).
- ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 342.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 19 [dostęp 2026-08-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27].
- ↑ Łojek 2008 ↓, s. 215.
- ↑ Zbigniew Stanisław Osostowicz h. Leliwa M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2022-09-14].
- ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
- ↑ a b Cmentarz Stare Powązki: ANNA OSOSTOWICZ, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2026-07-27].
- ↑ Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek: Słownik Legionistów Polskich 1914-1918 : Osostowicz Tadeusz Zdzisław, ps. „Stryjkowski”. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2025-01-30].
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 154.
- ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 6-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (30 (309)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 23 lipca 1922, s. 15 [dostęp 2025-06-22], Cytat: kapt. Adj. Szt. Osostowicz Leliwa Zbigniew (pol.).
- ↑ M.P. z 1931 r. Nr 132, poz. 199 (ISAP).
- ↑ M.P. z 1934 r. Nr 259, poz. 337 (ISAP).
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 169.
- ↑ Dziennik Personalny 1922.05.10 R.3 Nr12, „Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, Ministerstwo Spraw Wojskowych, 10 maja 1922, s. 374 [dostęp 2026-08-31].
- ↑ Monitor Polski nr 65, poz. 89. 1928-03-19. [dostęp 2022-12-29].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 19 marca 1928, s. 59.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 239.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 349.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 sierpnia 1929, s. 239.
- ↑ Dąb pamięci w ogrodach Pałacu Prezydeckiego - Polska Prowincja Zakonu Pijarów [online], pijarzy.pl [dostęp 2026-08-30].
- ↑ Katyń… Ocalić od zapomnienia. [online], katyn-pamietam.pl [dostęp 2026-08-30].
- ↑ Obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej [online], dzieje.pl [dostęp 2026-08-30].
Bibliografia
- Osostowicz Zbigniew. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.77-7406 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-12-29].
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 roku). Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1931. [dostęp 2016-06-11].
- Spis abonentów sieci telefonicznej m.st. Warszawy P.A.S.T. Warszawskiej Sieci Okręg P.P.T.T. rok 1939/4. Warszawa: Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna, 1939.
- Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных – узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» – Издательство «Звенья», 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Wacław Lenkiewicz, Andrzej Sujkowski, Hugo Zieliński: Księga Pamiątkowa 1830 – 29 XI 1930. Szkice z dziejów piechoty polskiej. Ostrów-Komorowo: Szkoła Podchorążych Piechoty, 1930.
- Jan Kazimierz Ciastoń, Adam Lisiewicz, Edward Skarbek, Edward Wojciechowski: Historia 6 Pułku Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego. T. 1: Tradycja. Warszawa: Komenda Koła 6 Pułku Piechoty Legionów Polskich i Dowództwo 6 Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego, 1939.
- Tadeusz Jurga, Władysław Karbowski: Armia „Modlin” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07274-4.
- Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.
- Bożena Łojek: Pośmiertne awansowanie żołnierzy i funkcjonariuszy Rzeczypospolitej Polskiej zamordowanych w 1940 r. w ZSRR w wyniku zbrodni katyńskiej. W: Zeszyty Katyńskie. Marek Tarczyński (red.). T. 23: Zbrodnia katyńska między prawdą a kłamstwem. Warszawa: Stowarzyszenie Rodzina Katyńska, 2008. ISBN 978-83-917780-5-0. ISSN 1426-4064.