Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Zbigniew Zapasiewicz


Zbigniew Zapasiewicz
Ilustracja
Zbigniew Zapasiewicz (1977)
Data i miejsce urodzenia

13 września 1934
Warszawa

Data i miejsce śmierci

14 lipca 2009
Warszawa

Zawód

aktor, reżyser

Współmałżonek

Krystyna Maciejewska,
Iwona Słoczyńska,
Olga Sawicka.

Lata aktywności

1956–2009

Zespół artystyczny
Teatr Młodej Warszawy
(1955–1957)
Teatr Klasyczny w Warszawie
(1957–1959)
Teatr Współczesny w Warszawie
(1959–1966, 1993–2000)
Teatr Dramatyczny w Warszawie
(1966–1983, 1987–1990)
Teatr Powszechny w Warszawie
(1983–1987, 2000–2009)
Teatr Polski w Warszawie
(1990–1993)
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 30-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
Odznaka Nagrody Państwowej Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (złota)
Grób Zbigniewa Zapasiewicza na warszawskim cmentarzu Wojskowym na Powązkach, zaprojektowany przez Krzysztofa Ostrzeszewicza
Gwiazda Zbigniewa Zapasiewicza w Alei Gwiazd w Łodzi (2006)

Zbigniew Jan Zapasiewicz (ur. 13 września 1934 w Warszawie, zm. 14 lipca 2009 tamże[1]) – polski aktor, reżyser i pedagog[2].

Życiorys

Urodził się w rodzinie Zbigniewa, lewicującego działacza społecznego, i Marii z domu Kreczmar (1906–1985)[3], nauczycielki matematyki[4]. Jego rodzina była związana z teatrem: wuj Jan Kreczmar był aktorem, a wuj Jerzy Kreczmar – reżyserem teatralnym. Do liceum chodził na Żoliborzu[4]. Studia wyższe rozpoczął w 1951 roku na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Przerwał je po roku, po przyjęciu na Wydział Aktorski w PWST. Studia ukończył w 1956 roku, a jego wykładowcami byli, m.in.: Jan Kreczmar, Marian Wyrzykowski, Bohdan Korzeniewski, Zofia Małynicz, Stanisława Perzanowska, Maria i Edmund Wiercińscy[4]. Od 1969 do 1971 roku był prodziekanem Wydziału Aktorskiego; od 1979 roku docent na Wydziale Reżyserii tej uczelni, w latach 1981–1984 dziekan tego wydziału, a w latach 1984–1987 prodziekan. W 1992 roku otrzymał nominację na profesora sztuk teatralnych[5].

Aktorski debiut to rola Ewarysta Galois w Ostatniej nocy według Leopolda Infelda w Teatrze Młodej Warszawy w 1956 roku. Na ekranie zadebiutował w 1963 roku.

Grał kolejno w teatrach: Młodej Warszawy i Klasycznym (1956–1959), Współczesnym (1959–1966), Dramatycznym (1966–1983). Powszechnym (1983–1987). W latach 1987–1990 był dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Dramatycznego, gdzie m.in. zwolnił z pracy aktora Jerzego Janeczka[6]. Następnie pracował w zespole Teatru Polskiego w Warszawie. W ostatnich latach życia ponownie związał się z Teatrem Powszechnym w Warszawie. Był stałym współpracownikiem krakowskiego Teatru STU.

Dwukrotny laureat Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego, za wybitne kreacje aktorskie (1973) oraz za kreacje aktorskie w „Kosmosie” Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Jarockiego w Teatrze Narodowym i „Zapasiewicz gra Becketta” w Teatrze Powszechnym w reżyserii Antoniego Libery (2006).

Jako aktor był współpracownikiem Teatru Polskiego Radia[7].

Był trzykrotnie żonaty z aktorkami[8][9][a]: Krystyną Maciejewską, Iwoną Słoczyńską (później przyjęła nazwisko Sydor) i Olgą Sawicką[12].

Zmarł na raka wątroby. Zgodnie z jego ostatnią wolą urna z jego prochami została pogrzebana 22 lipca 2009 roku w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera II B 30-Tuje-1)[13].

Zainteresowanie ze strony Służby Bezpieczeństwa

W październiku 1984 roku Służba Bezpieczeństwa rozpoczęła rozpracowanie Zbigniewa Zapasiewicza w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania krypt. „Zapas”[14]. Powodem zainteresowania SB aktorem była jego negatywna postawa wobec oficjalnej propagandy, inicjatywy o charakterze politycznym oraz kontakty z dysydentami czeskimi i ośrodkami polonijnymi. O jego działalności SB była informowana w donosach tajnych współpracowników, którzy byli obecni nawet podczas jego wyjazdów zagranicznych, np. do Wielkiej Brytanii w 1984[15]. 5 grudnia 1988 roku SB podjęło decyzję o zakończeniu prowadzenia sprawy i przekazaniu materiałów do archiwum. Obecnie znajdują się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej pod sygnaturą AIPN 01322/3793[16].

Filmografia

Ordery i odznaczenia

Nagrody i wyróżnienia

  • Nagroda na Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Katowicach za rolę Andrzeja w Trzech siostrach Antoniego Czechowa w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1963)
  • Dyplom honorowy na V Telewizyjnym Festiwalu Teatrów Dramatycznych w Warszawie za rolę Czackiego w przedstawieniu Mądremu biada Aleksandra Gribojedowa w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1968)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III stopnia za osiągnięcia aktorskie w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1969)[24]
  • „Złoty Ekran” za najlepszą rolę męską w TV - role: Hrabiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza, Vladimira w Czekając na Godota Samuela Becketta, Aleksandra Puszkina w Maskaradzie Michaiła Lermontowa, Docenta w filmie tv Za ścianą (1971)
  • „Srebrna Maska” - nagroda w plebiscycie czytelników „Expressu Wieczornego” na najpopularniejszego aktora w roku 1970 (1971)
  • Nagroda na XIII FPSW we Wrocławiu za rolę Laurentego w przedstawieniu Na czworakach Tadeusza Różewicza w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1972)
  • Nagroda Specjalna Kinematografii Bułgarskiej na V Międzynarodowym Festiwalu Filmów Czerwonego Krzyża i Medycznych w Warnie za rolę Adama w filmie Ocalenie w reżyserii Edwarda Żebrowskiego (1973)
  • Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego - przyznana przez Klub Krytyki Teatralnej SDP za wybitne osiągnięcia w dziedzinie teatru współczesnego (1973)
  • Nagroda na XV FPSW we Wrocławiu za rolę Pijaka w Ślubie Witolda Gombrowicza w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1974)
  • Nagroda I stopnia na XVI FPSW we Wrocławiu za rolę Paganiniego-Rzeźnika w przedstawieniu Rzeźnia Sławomira Mrożka w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1975)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1975)
  • Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1975)[25]
  • Nagroda na IV FPFF w Gdańsku za rolę Docenta Jakuba Szelestowskiego w filmie Barwy ochronne (1977)
  • Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji za rolę Krajewskiego w serialu tv Polskie drogi (1978)
  • Nagroda na V Opolskich Konfrontacjach Teatralnych za rolę Wielkiego Księcia Konstantego w przedstawieniu Noc listopadowa Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Macieja Prusa w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1979)
  • Nagroda na XXI FPSW we Wrocławiu za rolę Księcia Himalaj w Operetce Witolda Gombrowicza w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1980)
  • Nagroda Państwowa I stopnia za całokształt osiągnięć w teatrze, telewizji i filmie (1980)[26]
  • Nagroda teatralna tygodnika „Przyjaźń” – za rolę Astrowa w spektaklu Wujaszek Wania w Teatrze Telewizji (1980)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1980)[27]
  • Nagroda aktorska na XX Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Teatru Telewizji Polskiej za mistrzowskie posługiwanie się słowem polskim w budowaniu kreowanych przez niego postaci prezentowanych w spektaklach festiwalu telewizji polskiej w ramach XX KST (1980)
  • Nagroda teatralna tygodnika „Przyjaźń” – za rolę Łunina w przedstawieniu Łunin, czyli Śmierć Kubusia Fatalisty w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1981)
  • Nagroda Główna na XXI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Teatru Telewizji Polskiej za wybitne osiągnięcia aktorskie ze szczególnym uwzględnieniem roli wielkiego księcia Konstantego w spektaklu Kordian w Teatrze Telewizji (1980)
  • Nagroda Prezydenta Miasta Warszawy za wybitne realizacje dramatu polskiego na stołecznych scenach w sezonie 1985/1986 (1986)
  • Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza, przyznana przez redakcję miesięcznika „Teatr” za sezon 1985/1986 - za rolę tytułową w Baalu Bertolta Brechta w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1986)
  • Nagroda Główna na XXVI FPSW we Wrocławiu za układ tekstu, reżyserię i rolę w przedstawieniu Pan Cogito szuka rady wg Zbigniewa Herberta w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1987)
  • Nagroda zespołowa na XV OKT w Opolu za spektakl Kubuś Fatalista wg Diderota w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1989)
  • Wielki Splendor – nagroda przyznana przez Zespół Artystyczny Teatru Polskiego Radia (1990)[28]
  • Nagroda publiczności na XXVI OPTMF w Szczecinie za rolę w przedstawieniu Powrót pana Cogito wg Zbigniewa Herberta oraz Nagroda Główna Jury za przedstawienie (1991)
  • „Złoty Wawrzyn Grzymały” (1992)
  • Nagroda publiczności na XXXII RST w Rzeszowie za rolę G.B. Shawa w przedstawieniu Najlepsi z przyjaciół Hugha Whitemore'a graną gościnnie w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1993)
  • Laureat ogólnopolskiego rankingu teatralnego III programu PR za rolę Zachedryńskiego w Miłości na Krymie Sławomira Mrożka (1994)
  • Nagroda na XXIX OPTMF w Szczecinie za role Łomowa, Smirnowa, Chirina w przedstawieniu 33 omdlenia wg Antoniego Czechowa w Teatrze STU w Krakowie (1994)
  • Nagroda Główna na XXXV Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej za rolę męską - Zachedryńskiego w przedstawieniu Miłość na Krymie w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1995)
  • „Najprzyjemniejszy Spektakl” w plebiscycie publiczności II Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuk Przyjemnych w Łodzi dla przedstawienia 33 omdlenia wg Antoniego Czechowa w Teatru Stu w Krakowie (1996)
  • Nagroda na III OKNWPSW w Warszawie za rolę Igora w spektaklu Koncert Feliksa Falka w Teatrze TV (1997)
  • Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza, przyznana przez redakcję miesięcznika „Teatr” za sezon 1996/1997 - za rolę Stomila w Tangu Sławomira Mrożka w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1997)
  • Nagroda na Festiwalu Słuchowisk Polskiego Radia w Bolimowie dla najlepszego aktora - za role w Rekonstrukcji poety wg Zbigniewa Herberta i w Odejściu Głodomora Tadeusza Różewicza (1997)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej (1997)
  • Najlepszy spektakl w głosowaniu publiczności XXXIX RST w Rzeszowie dla Kwartetu Ronalda Harwooda z Teatru Współczesnego w Warszawie, i najlepsza rola Wilfreda Bonda w tym spektaklu (2000)
  • Wielka Nagroda Małej Formy na XXXV OPTMF „Kontrapunkt” w Szczecinie przyznana z okazji jubileuszowej edycji festiwalu (2000)
  • Nagroda na XXV FPFF w Gdyni za najlepszą rolę - rolę Tomasza w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000)
  • Wyróżnienie na IV OFK TALIA w Tarnowie dla przedstawienia Kwartet Ronalda Harwooda w Teatrze Współczesnym w Warszawie (2000)
  • Nagroda Specjalna przyznana przez Fundację Theatrum Gedanense w konkursie na najlepsze inscenizacje dramatów Shakespeare'a - za rolę tytułową w Królu Learze w reż. Piotra Cieplaka w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2001)
  • Statuetka „Jańcia Wodnika” na VIII Prowincjonalia w Słupcy za rolę Tomasza w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
  • Nagroda na MFF w Santa Barbara (USA) dla najlepszego aktora - za rolę Tomasza w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
  • Polska Nagroda Filmowa „Orzeł” – Najlepsza główna rola męska - rola w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
  • Feliks Warszawski – nagroda za najlepszą pierwszoplanową rolę sezonu 2000/2001 – za tytułową rolę w Królu Learze w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2001)
  • Nagroda na I Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy za rolę Normana w przedstawieniu Nad złotym stawem Ernesta Thompsona w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2002)
  • „Najprzyjemniejszy Aktor” w plebiscycie publiczności VIII Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuk Przyjemnych w Łodzi za rolę Normana Thayera w przedstawieniu Nad złotym stawem Ernesta Thompsona w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2002)
  • Grand Prix 42. Kaliskich Spotkań Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej – za rolę Normana Thayera w przedstawieniu Nad Złotym Stawem w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2002)
  • Nagroda na III Krajowym Festiwalu Teatru PR i Teatru TV Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie za pierwszoplanową rolę męską Sędziego Romnickiego w przedstawieniu Teatru TV Piękna pani Seidenman wg Andrzeja Szczypiorskiego (2003)
  • „Złoty Laur” przyznany przez Grono Patronów Fundacji Scena Na Piętrze w Poznaniu (2003)
  • Diamentowy Mikrofon „za wielkie i wybitne kreacje aktorskie w spektaklach i słuchowiskach teatru wyobraźni Polskiego Radia” (2005)[29]
  • Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za rok 2005 - za wybitne osiągnięcia aktorskie, szczególnie za role w przedstawieniach Zapasiewicz gra Becketta w Teatrze Powszechnym i Kosmos Witolda Gombrowicza w Teatrze Narodowym w Warszawie (2006)
  • Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida w kategorii Teatr – za rolę Leona w Kosmosie w Teatrze Narodowym w Warszawie (2006)[30]
  • Feliks Warszawski – nagroda za najlepszą pierwszoplanową rolę męską sezonu 2005/2006 – rolę Leona w Kosmosie w Teatrze Narodowym w Warszawie (2006)

Uwagi

  1. ↑ Pojawiająca się w niekiedy informacja jakoby miał cztery żony, a pierwszą była Mirosława Dubrawska[10][11], jest błędna.

Przypisy

  1. ↑ E-teatr: Zbigniew Zapasiewicz nie żyje. wiadomosci.onet.pl. [dostęp 2009-07-14].
  2. ↑ Zapasiewicz Zbigniew, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-09-04].
  3. ↑ Maria Jadwiga Minakowska, Zbigniew Zapasiewicz h. Lubicz [online], www.sejm-wielki.pl [dostęp 2026-10-06].
  4. ↑ a b c Zbigniew Zapasiewicz: W masce cynika [online], rp.pl [dostęp 2021-07-19].
  5. ↑ Zbigniew Jan Zapasiewicz, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2021-07-18].
  6. ↑ "Droga": Jerzy Janeczek kiedyś i dziś [online], WP Teleshow, 22 października 2014 [dostęp 2026-01-06] (pol.).
  7. ↑ Zbigniew Zapasiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09].
  8. ↑ Katarzyna Leżeńska, Dariusz Wołodźko, Zbigniew Zapasiewicz, Zapasowe maski, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 94.
  9. ↑ 50 lat na scenie [online], Encyklopedia Teatru Polskiego [dostęp 2025-01-24] (pol.).
  10. ↑ Wiedziała o jego uzależnieniu. Tak podsumowała go po śmierci [online], WP Kobieta, 13 września 2024 [dostęp 2024-09-24].
  11. ↑ Olga Sawicka i Zbigniew Zapasiewicz: Twarda lekcja od mistrza [online], Encyklopedia Teatru Polskiego [za: „Rewia” nr 24], 15 czerwca 2016 [dostęp 2024-09-24].
  12. ↑ Zbigniew Zapasiewicz: kiedy postawiono mu diagnozę, było już za późno [online], film.wp.pl, 14 lipca 2017 [dostęp 2021-07-19].
  13. ↑ Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2026-10-06].
  14. ↑ Gańczak 2011 ↓, s. 248.
  15. ↑ Gańczak 2011 ↓, s. 249.
  16. ↑ Gańczak 2011 ↓, s. 341.
  17. ↑ Układanie życia w bazie filmpolski.pl
  18. ↑ M.P. z 2010 r. Nr 8, poz. 74 (ISAP) „w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju kultury polskiej, za osiągnięcia w pracy artystycznej i dydaktycznej”.
  19. ↑ M.P. z 2001 r. Nr 21, poz. 340 (ISAP) „za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w pracy artystycznej”.
  20. ↑ Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974. 
  21. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2026-10-06].
  22. ↑ Zbigniew Zapasiewicz. jedynka.org. [dostęp 2024-06-07].
  23. ↑ Wieczór Tysiąclecia. Odznaki dla warszawskich artystów, "Trybuna Ludu", nr 66, 7 marca 1967, s. 5.
  24. ↑ Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  25. ↑ Wręczenie nagród za twórczość radiową i telewizyjną, "Trybuna Ludu", nr 118, 23 maja 1975, s. 8.
  26. ↑ Dziennik Polski, r. XXXVI, nr 156 (11212), s. 2.
  27. ↑ Zbigniew Zapasiewicz. „Nowiny”, s. 8, nr 192 z 6–7 września 1980. 
  28. ↑ Wielki Splendor – nagrody Teatru Polskiego Radia wręczone. Polskie Radio SA, 2008-12-01. [dostęp 2012-05-14].
  29. ↑ Warszawa. Gala na 80-lecie Polskiego Radia.. e-teatr.pl. [dostęp 2013-10-27].
  30. ↑ Laureat w kategorii Teatr 2006. norwid.mazovia.pl. [dostęp 2015-01-10].

Bibliografia

  • Filip Gańczak: Filmowcy w matni bezpieki. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2011. ISBN 978-83-7648-714-4. OCLC 879643901.
  • Zbigniew Zapasiewicz: Zapasowe maski. Katarzyna Leżeńska (oprac.), Dariusz Wołodźko (oprac.). Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003. ISBN 83-7337-526-0.