Internetowa Encyklopedia „Wiki”

Afrahat


Afrahat
ilustracja
Data urodzenia

ok. 260

Data śmierci

ok. 345

Język

syryjski

Ważne dzieła

Demonstrationes

Afrahat (syr. ܐܦܪܗܛ Ap̄rahaṭ, gr. Ἀφραάτης, (fr.) Aphraate, ur. ok. 260, zm. ok. 345) − syryjski pisarz zaliczany do ojców Kościoła, przedstawiciel przedefeskiej teologii syryjskiej.

Życiorys

Żyjący w pierwszej połowie IV wieku pisarz chrześcijański z kręgu dziedzictwa syryjskiego. Nadano mu przydomek Mędrzec perski, a sam określił się jako uczeń świętych pism. Pochodził z okolic Niniwy-Mosulu, znajdującego się w dzisiejszym Iraku.

Wywodził się ze wspólnoty żyjącej na styku kultury judaistycznej i chrześcijańskiej ściśle związanej z Kościołem jerozolimskim. Wiadomo, że Afrahat kontaktował się ze środowiskami życia ascetycznego i monastycznego Kościoła syryjskiego, które opisał w swoich dziełach. Istnieje hipoteza, że był przełożonym klasztoru, a także że został wyświęcony na biskupa[1].

Imię Afrahat to syryjska forma imienia perskiego Farhad lub Ferhad, które prawdopodobnie znaczyło bystry, zdolny do krytycznej oceny, sędzia lub mędrzec. Jako pierwszy w połowie X wieku użył go Bar Bahlul[2].

Pisał w języku syryjskim (syriackim), czyli w dialekcie języka aramejskiego używanym przez wczesnych chrześcijan, należących do grupy ludzi posługujących się językami semickimi[3].

Obok Efrema Syryjczyka był przedstawicielem przedefeskiej teologii syryjskiej, charakteryzującej się ortodoksyjnością, przenikniętej duchem judeochrześcijaństwa, w której odnaleźć można wpływy gnostycyzmu i enkratyzmu[4].

Wśród dzieł jego autorstwa wyróżniają się 23 mowy nazywane Rozprawami (Demonstrationes).

Rozprawy (Demonstrationes)

Adresatami Mów Afrahata są synowie przymierza, czyli grupa ascetów w pierwotnym Kościele języka syryjskiego[5].

Poruszają ważne aspekty życia wyznawców Chrystusa, a także związk zachodzące między judaizmem i chrześcijaństwem oraz Starym i Nowym Testamentem. Niektórzy badacze widzą w nich środek apologetyczny[6].

Mowy Afrahata zostały ułożone w porządku akrostychicznym i są napisane w języku syryjskim.

Można podzielić je na dwie grupy:

  • Pierwsze dziesięć mów napisanych na przełomie lat 336/337 porusza kwestie wiary, miłości, postu, modlitwy, wojen, synów przymierza, nawrócenia, zmartwychwstania umarłych, pokory i służby pasterskiej.
  • Druga grupa Mów, opracowana w latach 343–344, mówi o obrzezaniu, o święcie paschy, o szabacie, zawiera List synodalny Kościoła perskiego, następnie porusza temat przepisów pokarmowych, powołania ludów, Mesjasza-syna Bożego, dziewictwa i świętości, definitywnego odrzucenia Żydów, opieki nad biednymi, prześladowań, śmierci i czasów ostatecznych. Ostatnia Mowa pochodzi z roku 345 i zatytułowana została O winnym gronie.

Uznaje się, że dziewięć Mów drugiej części skierowanych było przeciw Żydom, a celem autora była obrona wiary wyznawców Jezusa. Przyjmuje się, że Afrahat polemizował z Żydami pochodzenia babilońskiego lub odnosił się do zamieszania wprowadzanego we wspólnocie Kościoła przez judeochrześcijan[7].

Są to następujące Rozprawy:

  1. O wierze
  2. O miłości
  3. O poszczeniu
  4. O modlitwie
  5. O wojnach
  6. O synach przymierza
  7. O pokutujących
  8. O zmartwychwstaniu zmarłych
  9. O pokorze
  10. O pasterzach
  11. O obrzezaniu
  12. O Passze
  13. O Szabacie
  14. O głoszeniu kazań
  15. O rozróżnianiu pokarmów
  16. O gojach i Żydach
  17. O Chrystusie
  18. O dziewictwie
  19. O rozproszeniu Izraela
  20. O jałmużnie
  21. O prześladowaniach
  22. O czasach ostatecznych
  23. O winnym gronie.

Dzieło to zostało wydane w dwóch tomach w ramach serii Sources chrétiennes w przekładzie na język francuski dokonanym przez panią Marie-Joseph PIERRE: tom 1 Exposés (I-IX) w Sch 349 /1988 r./ i tom 2. Exposés (XI-XXIII) SCh 359 /1989 r./.

Natomiast na język polski przełożył je Andrzej Uciecha i zostały wydane w 2023 roku (Afrahat, mędrzec perski. Mowy. Tłumaczenie Demonstrationes I-XXIII, tłum. A. Uciecha, Katowice 2023).

Cechy charakterystyczne dzieł Afrahata

  1. Wysublimowany język[8].
  2. Podporządkowanie symbolizmowi biblijnemu
  3. Wyraźne nawiązanie w teologicznej argumentacji do tradycji targumicznej judeochrześcijan (w czasach Afrahata tnie dokonało się jeszcze ostateczne zerwanie Kościoła z Synagogą)[9]
  4. Wykazywanie czasowej wartości żydowskich przepisów prawnych, a szczególnie mówiących o obrzezaniu, szabacie czy poście[10].
  5. Czysto biblijna, wolna od jakiejkolwiek filozofii teologia i antropologia. Nie znajdują się także echa soboru w Nicei[11].
  6. Mnogość cytatów i odniesień do Biblii. Stosuje metodę skrypturystyczną, inaczej nazywaną: argumentem z Pisma. W początkach chrześcijaństwa był to jeden z poważniejszych argumentów apologetycznych, który miał głównie charakter czysto teologiczny. Często argumentacja biblijna uwzględniała sens duchowy i figuratywny starotestamentowych tekstów, przedstawiając ich spełnienie w Nowym Testamencie. Głównym zadaniem metody skrypturystycznej było uzasadnienie tekstami Pisma stawianych tez i przyjmowanych stanowisk. Warunkiem skuteczności argumentacji biblijnej jest dobra wola człowieka oraz otwarcie na Bożą łaską[12].
  7. Świadome używanie figury retorycznej „mój przyjacielu”. Przez to ożywia narrację i uwiarygadnia apologetyczny przekaz[13].
  8. Interpretacja chrystologiczna. Teksty i figury Starego Testamentu znajdują swoje spełnienie w osobie Jezusa Chrystusa.
  9. Stosuje teologię zastępstwa i zasadę typologii[14].

Dziedzictwo wschodnich Kościołów języka syryjskiego

Literatura syryjska rozwijała się już od połowy II wieku i była bardzo mocno zakorzeniona w tekstach Pisma Świętego. Dość wcześnie powstały syryjskie przekłady Biblii m.in. Peszitta, czy Diatessaron Tacjana, a także inne przekłady oraz komentarze np. Komentarz do Diatessaronu św. Efrema Syryjczyka[15].

Papież Benedykt XVI w jednej ze swoich katechez zauważył, że Kościoły na obszarze od Ziemi Świętej aż do Libanu i Mezopotamii cieszą się własnym dorobkiem myśli o zasadniczym znaczeniu w rozwoju myśli teologicznej i duchowej, ale jest to mało znany obszar wiary, na którym począwszy od IV wieku kształtowały się różnego rodzaju formy ascezy oraz życia zakonnego[16].

Przypisy

  1. ↑ Benedykt XVI, Katecheza podczas audiencji generalnej 21.11.2007. "Afrahat, Mędrzec Perski", w: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/audiencje/ag_21112007.htm, pobr. 15.05.2025 r.
  2. ↑ A. Uciecha, Afrahat, Mędrzec Perski – stan badań, w: Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 33 (2000) s. 28.
  3. ↑ tamże, s. 25.
  4. ↑ M. Starowieyski, Znaczenie literatury chrześcijańskiego wschodu dla studium patrologii, w: Vox Patrum 26 (2008) t. 52, s. 1013.
  5. ↑ A. Uciecha, dz. cyt., s. 25.
  6. ↑ A. Uciecha, Wiara w pismach Afrahata, w: Vox Patrum 34 (2014) t. 61, s. 479.
  7. ↑ A. Uciecha, Afrahat, „O obrzezaniu” („Demonstratio XI. De circumcisione”. Patrologia Syriaca I, 467-504), w: Śląskie studia historyczno-teologiczne 48,2 (2015), s. 343-345.
  8. ↑ M. Potoczny, Słowo, które staje się obrazem w tradycji chrześcijan syryjskich, w: Teologia i człowiek. Kwartalnik Wydziału Teologicznego UMK 37(2017)1, s. 178.
  9. ↑ A. Uciecha, Wiara w pismach..., dz. cyt., s. 479.
  10. ↑ A. Uciecha, O obrzezaniu..., dz. cyt., s. 344.
  11. ↑ A Uciecha, Afrahat, Mędrzec Perski..., dz. cyt., s. 35.
  12. ↑ R. Tomczak, Argument skrypturystyczny i taumaturgiczny w uzasadnieniu Boskiego posłannictwa Jezusa z Nazaretu, w: Collectanea Theologica 66 (1996) nr 3, s. 44, 48.  
  13. ↑ A. Uciecha, Afrahat, „Mowa XVII: O Chrystusie, Synu Bożym”, w: Vox Patrum 73 (2020), s. 182.
  14. ↑ A. Tronina, Jozue – Jezus. Biblijna typologia Zbawiciela, w: Verbum vitae 1 (2002), s. 41.
  15. ↑ M. Starowieyski, tamże.
  16. ↑ Benedykt XVI, tamże.

Bibliografia

  • Biblia Jerozolimska, wydanie pierwsze, Poznań 2006.
  • Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, Poznań 2008.
  • Komentarz teologiczno-pastoralny do Biblii Tysiąclecia, Poznań 2023.
  • Słownik teologii biblijnej pod redakcją Xaviera Léon-Dufoura (wydanie polskie).
  • Afrahat, mędrzec perski. Mowy. Tłumaczenie Demonstrationes I-XXIII, tłum. A. Uciecha, Katowice 2023.
  • M. Starowieyski, Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa Wschodu, Warszawa 1999.